Террорчылык акты янаганда куркынычсызлыкны тәэмин итү буенча белешмәлек
Гомуми тәкъдимнәр:
-шикле кешеләргә, предметларга, теләсә нинди шикле вак-төяккә игътибар итегез. Хокук саклау органнарының барлык шикле хезмәткәрләренә хәбәр итегез;
-таныш булмаган кешеләрдән беркайчан да пакетлар һәм сумкалар кабул итмәгез, үз багажыгызны күзәтүсез калдырмагыз;
- Гаиләнең гадәттән тыш хәлләр буенча эш планы булырга тиеш, гаиләнең барлык әгъзаларында телефон номерлары, электрон почта адреслары булырга тиеш.
-ашыгыч ситуациядә сезнең гаилә әгъзалары белән очраша алырлык очрашу урынын билгеләргә кирәк;
-эвакуация очрагында, үзегез белән беренче кирәк-ярак предметлары җыелмасын һәм документларны алыгыз;
-һәрвакыт бинадан резерв чыгу юллары кайда булуын белегез;
-Өйдә подвалларга һәм чормаларга керү юлларын ныгытырга һәм ябып куярга, домофон урнаштырырга, баскыч читлекләрен һәм коридорларны пычратучы әйберләрдән азат итәргә кирәк;
-таныш булмаган затлар һәм автомобильләр барлыкка килүгә, капчыкларны һәм тартмаларны бушатуга аерым игътибар биреп, бинада даими рәвештә әйләнеп йөриячәк йортыгызда яшәүчеләрнең кизү торуын оештырырга;
-шартлау, янгын, җир тетрәү булса, беркайчан да лифт кулланмагыз;
-Ни генә булмасын, паникага бирелмәскә тырышыгыз.
Шартлату җайланмасы булырга мөмкин шикле предметны табу.
Соңгы вакытта шартлаткыч җайланмалар булырга мөмкин шикле предметларны ачыклау очраклары еш күзәтелә. Мондый предметларны транспортта, баскыч мәйданчыкларында, фатир ишекләре янында, учреждениеләрдә һәм җәмәгать урыннарында табалар. Аларны тапканда, үзеңне ничек тотарга? Нинди гамәлләр кылырга?
Әгәр дә ачыкланган предмет, сезнең фикерегезчә, бу урында булырга тиеш булмаса, игътибарсыз калдырмагыз.
Әгәр дә сез җәмәгать транспортында онытылган яки хуҗасыз әйбер тапсагыз, якындагы кешеләрдән сораштырыгыз. Аның кем икәнен һәм аны кем калдыруын ачыкларга тырышыгыз. Әгәр хуҗа ачыкланмаган икән, машина йөртүчегә (машинист) табылдык турында кичекмәстән хәбәр итегез.
Әгәр дә сез үз өегезнең подъездында билгесез предмет тапсагыз, күршеләрегезне сораштырсыз, бәлки, ул аларныкы булгандыр. Әгәр хуҗа ачыкланмаган икән - кичекмәстән сезнең милиция бүлегенә табыш турында хәбәр итегез.
Әгәр дә сез учреждениедә билгесез предмет тапсагыз, кичекмәстән администрация табышы яки саклау турында хәбәр итегез.
Барлык санап үтелгән очракларда:
-табылган әйберне ачмагыз, селкемәгез, ачмагыз;
-предметны табу вакытын теркәгез;
-кешеләр табылдыктан мөмкин кадәр ераграк китсеннәр өчен мөмкин булганның барысын да эшләргә тырышыгыз;
-һичшиксез оператив-тикшерү төркеме килүен көтегез (сезнең бик мөһим шаһит булуыгызны исегездә тотыгыз);
Исегездә тотыгыз: әйбернең тышкы кыяфәте аның чын әһәмиятен яшерергә мөмкин. Шартлау җайланмалары өчен камуфляж сыйфатында гади көнкүреш предметлары: сумкалар, пакетлар, тартмалар, уенчыклар һ.б. файдаланыла.
Ата-аналар! Сез балаларыгызның тормышы һәм сәламәтлеге өчен җавап бирәсез. Балаларга аңлатыгыз: урамда яки подъездда табылган теләсә нинди предмет куркыныч тудыра ала.
Шартлау җайланмалары булырга мөмкин булган табылдыклар яки шикле предметлар белән мөстәкыйль рәвештә бернинди дә гамәлләр кылмагыз - бу аларның шартлавына, күпсанлы корбаннарына һәм җимерелүләренә китерергә мөмкин.
Эвакуация турында мәгълүмат алу.
Шартлату җайланмасы табылган һәм террорчылык акты нәтиҗәләрен бетерелгән очракта гына түгел, янгын, стихияле бәла-каза очрагында да эвакуация турында хәбәр итәргә мөмкин.
Хакимият яки хокук саклау органнары вәкилләреннән эвакуация башлану турында хәбәр алгач, тынычлык саклагыз һәм аларның командаларын төгәл үтәгез.
Әгәр сез фатирда булсагыз, түбәндәге гамәлләрне башкарыгыз:
-Шәхси документларны, акчаларны, кыйммәтләрне алыгыз;
-Электр, су һәм газны кабызыгыз;
-Өлкәннәрне эвакуацияләүдә һәм авыр авыруларга дучар булган кешеләрне күрсәтегез;
-Һичшиксез, йозакка керә торган ишекне ябыгыз
- бу фатирны мародерларның үтеп керүеннән саклый.
- Паникага, истерикага һәм ашыгычка юл куймагыз. Бинаны оешкан төстә ташлап чыгыгыз.
-Ташланган бинага җаваплы затлар рөхсәте белән генә әйләнеп кайтыгыз.
Хәтерегездәме, сезнең гамәлләрегезнең килештерелүеннән һәм төгәллегеннән күп кешеләрнең тормышы һәм сәламәтлеге бәйле булачак.
Халык төркемендәге үз-үзен тотыш:
- Кешеләрнең күп тупланмаларын җыегыз.
- Халык төркеменә кушылмагыз, бу хәлләрне ничек кенә күрәсегез килсә дә.
- Халык арасында калган булсагыз, сезне күтәреп барырга рөхсәт итегез, ләкин аннан котылырга тырышыгыз.
-Тирән сулыш алып, терсәкләре бөгелгән кулларны як-якка күчерегез, күкрәк читлеге кысылмасын өчен.
-Югары һәм эре кешеләрдән, зур предметлы һәм зур сумкалы кешеләрдән ераграк булырга тырышыгыз.
-Теләсә нинди ысуллар белән аякта калырга тырышыгыз.
-Кулыгызны кесәгездә тотыгыз.
-Барып, аякларыгызны мөмкин кадәр югарырак күтәрегез, аякны тулы кибәнгә куегыз, орлыкланмагыз, аяк очларыгызга гына күтәрелеп карамагыз.
-Әгәр дә давылның куркыныч характеры кабул ителгән икән, уйлап та тормыйча, теләсә нинди нотадан, барыннан да элек, озын каешлы сумкадан һәм шарфтан арыныгыз.
-Нәрсәдер төшереп җибәрсәләр дә, күтәрелер өчен, һич тә иелмәгез.
- Егылгансыз икән, тизрәк аякка басарга тырышыгыз. Шул ук вакытта кулларыгызга таянмагыз (аларны бирәләр яки сындыралар). Бер генә секундка да олтанына яки оекбашларына басарга тырышыгыз. Терәк терәген кысып, аяклары белән кисәк кенә җирдән этелеп китегез.
-Торып булмаса, йомгак булып төрегез, башыгызны иңбашыгыз белән каплагыз, ә кулларыгыз белән җилкәгезне каплагыз.
- Кешеләр белән шыгрым тулган бинага эләккәч, экстремаль вәзгыять туганда кайсы урыннарның аеруча куркыныч булуын алдан билгеләгез (стадиондагы секторлар, пыяла ишекләр һәм концерт залларындагы бүлемтекләр һ.б.), запас һәм авария юлларына игътибар итегез, аларга алдан ук юл бирегез.
- Зал почмакларында яки стеналар тирәсендә халык төркеменнән качу иң җиңеле, ләкин чыгу юлына чыгу катлаулырак.
- Паника барлыкка килгәндә, тынычлыкны һәм вәзгыятьне аек бәяләү сәләтен саклап калырга тырышыгыз. «Кызыксыну өчен» митингта катнашучыларга кушылмагыз.
Башта митингның санкцияләнгәнен белегез, чыгыш ясаучы кешеләр ни өчен агитациялиләр.
Теркәлмәгән оешмаларга кермәгез. Мондый оешмаларның чараларында катнашуы җинаять җәзасына китерергә мөмкин.
Массакүләм тәртипсезлекләр вакытында катнашучылар һәм тамашачылар төркеменә эләкмәскә тырышыгыз. Сез махсус бүлекчәләр сугышчыларының гамәлләренә эләгә аласыз.
Тоткынлыкка эләгү:
Хәлләр туры килү буенча теләсә кайсы кеше җинаятьчеләрдә тоткын булырга мөмкин. Шул ук вакытта җинаятьчеләр сәяси максатларга ирешүгә, сатып алуны алуга һ.б. ирешергә мөмкин.
Һәр очракта да сезнең тормышыгыз террорчылар өчен сату предметына әверелә.
Тоткын транспортта, учреждениедә, урамда, фатирда булырга мөмкин.
Әгәр дә сез тотык булып чыксагыз, үз-үзеңне тотышның түбәндәге кагыйдәләрен сакларга киңәш итәбез:
-Көтелмәгән хәрәкәт яки шау-шу террорчылар ягыннан рәхимсез каршылык китереп чыгарырга мөмкин. Террорчыларны корал куллануга һәм кеше корбаннарына китерергә мөмкин булган гамәлләргә юл куймагыз;
-күзгә бәйләвечләр, кляплар, кул богавы яки бау куллануга әзер булыгыз.
-мәхрүм итүләрне, кимсетүләрне кичерегез, җинаятьчеләрнең күзләренә карамагыз (нерв кешесе өчен бу агрессиягә сигнал), үзегезне ачу китерерлек хәлдә тотмагыз;
-Каршылык күрсәтергә тырышмагыз, бандитны коралсызландырырга яки тышка яки тәрәзәгә бәреп керергә омтылып, кирәксез батырлык күрсәтмәгез.
-Әгәр сезне, әсирлеккә алынган дип, бинадан чыгарга мәҗбүр итсәләр, каршылык күрсәтмәгез.
-әгәр сезнең белән балалар булса, алар өчен имин урын табыгыз, аларны очраклы пулялардан ябып куярга тырышыгыз, мөмкин булганча алар янында булыгыз;
-Кирәк булганда җинаятьчеләрнең таләпләрен үтәгез, аларга каршы килмәгез, әйләнә-тирәдәгеләрнең һәм үз кешегезнең тормышын куркыныч астына куймагыз, истерикаларга һәм паникаларга юл куймагыз;
-медицина ярдәме кирәк булган очракта, тыныч кына һәм кыска гына итеп, шикле кешеләрне борчымыйча, рөхсәт алганчы берни дә эшләмәгез.
Истә тотыгыз: сезнең максатыгыз –исән калу.
Игътибарлы булыгыз, җинаятьчеләрнең билгеләрен, аларның йөзләренең аермалы билгеләрен, кием-салымнарын, исемнәрен, кушаматларын, мөмкин булган шрамнар һәм татуировкаларны, сөйләм һәм үз-үзеңне тоту манераларын, сөйләшү тематикасын һ.б. истә калдырырга тырышыгыз.
Хәтерлисезме, сезнең кулга алынуыгыз турында хәбәр алгач, махсус хезмәтләр инде эшли башлады һәм сезнең азат итү өчен кирәкле барлык әйберләрне эшләтә башлады.
Махсус хезмәтләр тарафыннан сезнең азат итү буенча операция уздыру вакытында түбәндәге таләпләрне үтәгез:
-Идәндә йөзтүбән капланыгыз, башыгызны кулларыгыз белән каплагыз һәм хәрәкәтләнмәгез.
-махсус хезмәтләр хезмәткәрләренә яки алардан качмагыз, чөнки алар сезне җинаятьче дип кабул итә алалар;
-мөмкинлек булса, ишек һәм тәрәзәләрдән читтәрәк йөрегез.
Әгәр Сезне тотык сыйфатында алсалар, исегездә тотыгыз, үз-үзегезнең тотышыгыз Сезнең белән мөгамәләгә йогынты ясарга мөмкин.
-Тынычлыкны һәм үз-үзегезне аямауны саклагыз. Нәрсә булганын билгеләгез
- Каршылык күрсәтү яки моннан баш тарту карары уйланылган булырга һәм террорчыларның өстен көчләре куркынычына туры килергә тиеш.
-Карышмагыз. Бу тагын да зуррак шәфкатьсезлек китереп чыгарырга мөмкин.
-Сак булыгыз. Сезнең игътибарыгызны авазларда, хәрәкәтләрдә һ.б
- Акыл күнегүләре белән шөгыльләнегез.
- «Спартан» яшәү шартларына әзер булыгыз:
- адекват булмаган азык һәм яшәү шартларына;
- адекват булмаган бәдрәф уңайлыклары.
- Әгәр мөмкинлек бар икән, һичшиксез шәхси гигиена кагыйдәләрен үтәгез.
- Сәламәтлегегез белән проблемалар булганда, үзегез белән кирәкле дарулар алгансыз, каравылчыларга сәламәтлекләре белән проблемалар турында хәбәр итегез, кирәк булганда медицина ярдәме күрсәтүне яисә дарулар бирүегезне сорагыз.
- Сезнең нинди дә булса документларыгыз, телефон номерлары һ.б. булуын аңлатырга әзер булыгыз.
-Үзегезнең аңыгызны йомшартырга ирек бирмәгез. Мөмкин булган күнегүләр программасын (акыл күнегүләрен дә, физик күнегүләрне дә) эшләгез. Хәтерегезгә даими күнегүләр ясагыз: тарихи вакыйгаларны, таныш кешеләрнең фамилияләрен, телефон номерларын һ.б. искә төшерегез. Бүлмәнең көчен һәм киңлеген физик күнегүләр белән шөгыльләнегез.
Сакчылардан, укырга, язарга, шәхси гигиена чараларыннан файдаланырга мөмкинме һ.б. сорагыз.
Әгәр сезгә туганнарыгыз белән телефоннан сөйләшергә мөмкинлек бирсәгез, үзегезне кулыгызда тотыгыз, еламагыз, кычкырмагыз, кыскача гына һәм асылын әйтегез. Сакчылар белән элемтә урнаштырып карагыз. Сез аларга да кеше икәнне аңлатыгыз. Аларга Сезнең гаилә әгъзаларының фотосурәтләрен күрсәтегез. Аларны алдарга тырышмагыз.
Әгәр дә каравылчылар контактка бармаса, үз-үзегез белән сөйләшегез, әкрен генә шигырьләр укыгыз яки җырлагыз.
Үткән көннәрне, шырпы, чуарташ яки сызымнар ярдәмендә билгеләп, вакыт исәбен алып барыгыз.
Әгәр сез нинди дә булса бинада бикләнгән булсагыз, кемнеңдер игътибарын җәлеп итәргә тырышыгыз. Моның өчен тәрәзә пыяласын ватып, ярдәмгә чакырыгыз, шырпы булганда, кәгазьне яндырыгыз һәм янгын датчигына якынрак күтәрегез һ.б.
Беркайчан да имин тәмамлануга өметегезне югалтмагыз. Хәтерлисезме, вакыт күбрәк узган саен, сезнең котылу өмете шулкадәр күбрәк.