Татарстан Республикасы территориясендә урманнарның югары янгын куркынычы турында шторм кисәтүе

• Хөрмәтле гражданнар! «Татарстан Республикасы Гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохитне күзәтү идарәсеннән хәбәр  килде:
•  2022 елның 5 июленнән 11 июленә кадәр Татарстан Республикасы территориясендә һәм Казан шәһәрендә урыннары белән урманнарның янгын куркынычы югары булуы көтелә (4 сыйныф).

Татарстан Республикасы буенча Русия ГТХМ Баш идарәсе кисәтә:

 Янгынның төп билгеләре:

гари исе, томан төтене, кошлар, хайваннар, бөҗәкләрнең үз-үзләрен тотышы, аларның бер якка күчүе, горизонттагы төнге таң.

Урман янгынын ничек сүндерәләр? Янгын кырыйларын яфраклы агач ботаклары белән күмеп, янгын кырыйларын көпшәк грунт белән һәм җир полосалары, ут хәрәкәте юлында киң канаулар белән ташлап, янгын сүндерергә мөмкин.

Әгәр ут торак пунктка якынлашса нишләргә? Кешеләрне, беренче чиратта балаларны, хатын-кызларны һәм картларны эвакуацияләргә кирәк. Кешеләрне утның перпендикуляр таралуына юнәлешенә  чыгарырга кирәк. Юллар буйлап, шулай ук елгалар һәм инешләр буенда, кайчагында Су буйлап хәрәкәт итәргә кирәк. Авыз һәм борын төтенләгәндә юеш мамык-марля бәйләвечен, сөлге, киемнең бер өлешен ябарга кирәк. Үзең белән  документлар, акча, бик кирәкле әйберләрне генә алырга кирәк.

Эвакуацияләнергә мөмкин булмаган очракта (торак пунктларда массакүләм янгыннар), загерметиклаштырылган таш биналарда, Гражданнар оборонасы сыеныр урыннарында яки зур ачык мәйданнарда, стадионнарда һ. б. урнашырга  кала. Урманда янгынны ачыклап, паникага бирелмәгез. Башта хәлне тиз анализлагыз. Рельефның югары ноктасына менәргә яки югары агачка керергә, янгын учагының урнашу урынын табарга, ут таралуның юнәлешен һәм тизлеген билгеләргә, сулыкның, сазлыкның,  торак пунктларның урнашуын күрергә кирәк.

Әгәр юл киселгән,  янгын кирәк утрауларда, отмелях, сазлыкта, скальных вершинах һ. б. урыннар укрытий выбирайте ераграк агач-алар янгында, кайчан обгорают тамырлар, ала, тавышсыз егылырга. Утны якынайтканда киемегезне салыгыз, суга салыгыз, әмма камыш белән янәшә түгел. Вак-төяккә башыгыз белән йокы капчыгына борылыгыз, алдан аны һәм кием-салымны су белән юыгыз. Учакта калгач, вакыт-вакыт борылыгыз, киемнәрегезне киптерегез, йөзегезне күп катламлы бәйләвеч белән саклагыз, марлядан яхшырак, аны гел шомартып торыгыз. Учакка эләккәч, үзегездән бөтен нейлон, капрон һәм башка эри торган кием-салым салыгыз, янучан һәм җиңел ялкынсынучы кирәк-яраклардан котылыгыз. Әгәр дә сез урманда кечкенә генә янгынга юлыксагыз, аны туктатырга һәм бер үк вакытта, мөмкинлек булса, кемнедер якындагы торак пунктка яки урманчылыкка ярдәм сорап җибәрергә кирәк.

Урман янгыннары вакытында үзеңне ничек тотарга?

 Урманда янгын еш кына кеше гаебе белән килеп чыга – бу ут белән саксыз эш итү дә, сүнмәгән учак та, шырпы яки тәмәке ташланган шырпы да, балалар шуклыгы да. Кайчакта янгын килеп чыгу сәбәбе яшен булырга мөмкин, әмма мондый очраклар сирәк. Урманда утлы стихия белән бәрелешергә туры килсә, нәрсә белергә кирәк соң? Урман янгынына ничек юл куймаска? Янгын чыккан очракта нишләргә?

Урмандагы янгынны ничек булдырмаска

 Беренчесе-ял итүгә яки походка әзерлек. Үзе белән чиләк, балта һәм көрәк алырга киңәш ителә.Әгәр сез төркем белән, биш һәм аннан да күбрәк кеше барырга уйласагыз ,бу әлбәттә яхшы. Әгәр сез походка ялгыз гына барырга булсагыз,? Бу очракта үзегез белән җыелмалы сапер көрәге алырга киңәш ителә.

Икенчесе-урманда учак кабызганда барлык саклык чараларын да катгый үтәргә кирәк. Гомумән, ут белән бәйле бөтен нәрсә әнә шундый чараларга карый. Учакны агач астында, бигрәк тә түбән ботаклары кечкенә биеклектә булган агач астында үстерергә ярамый. Коры үләннәр күп булган җирдә учак ягарга ярамый.

 Туктап торганда

Беренче алтын кагыйдә-беркайчан да учакны караучысыз калдырырга ярамый! Әзерләнгән ягулык запасынянган учак яныннан  өч-биш метрга  ерактарак тотыгыз. Учакның мөмкин кадәр азрак очкын бирүен, бигрәк тә җилле һава торышы вакытында күзәтегез. Җил булган очракта, ут аерганда аның көчен һәм юнәлешен исәпкә алыгыз, чөнки очкан очкыннар үлән яки агач яфракларын януга китерергә мөмкин. Ягулык сыйфатында корыган ботаклар кулланырга тырышыгыз. Якында гына сулык булган очракта су белән запасланыгыз.

Ял урыныннан киткәндә учакны яхшылап сүндерегә кирәк,учакка су салырга һәм җир сибәргә кирәк. Үзегездән сон ял иткән урыныгызга тәртип ясап  калдырыгыз

Урманда янгын белән очрашканда нәрсә эшләргә

Әгәр сез яңа гына башланган янгынга юлыксагыз - мәсәлән, кечкенә генә үлән  яки  ташланган учак янында яна  торган такта таптыгыз, моны үзегез сүндерергә тырышыгыз. Кайчагында ялкынга су сибүда җитә .

Янгын көчле булган очракта махсус хезмәтләрне тиз арада хәбәр итү мөмкинлеге оптималь булачак. Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы хезмәтләре («01» телефоны), ЕДДС («112» телефоны), егерь, лесничийлар шундый булырга мөмкин. Төркем белән барган вакытта төркем әгъзаларыннан авыр кирәк-яраклар алырга һәм аны якындагы торак пунктка яки автомобиль трассасына җибәрергә кирәк. Калган төркем әгъзаларына маршруттан чыгып, янгын урыныннан чыгып китәргә кирәк.

.н

Янгынның тәүлек режимы бар. Еш кына яну иртә белән чык кипкәннән соң башлана (иртәнге 9-10 сәг.тирәләрендә) һәм кичке чык төшү белән туктый(кичке 20-21 сәгать). Төнлә янгын «йоклый». Иң көчле янгын гамәлдә  – 13-17 сәгатьләрдә, яңгыр явар алдыннан кич белән янгынның януы көчәя. Бик коры, эссе һава торышы булганда (5нче класс) янгыннар шулай ук төнлә дә тарала.

Торф яна,сак булыгыз!

Бу бик куркыныч  күренеш. Төтен күзгә бәрелә, сулау бик авыр. Бу очракта бәла-каза зонасыннан җил уңаена таба  китәргә кирәк.

. Янгын зонасыннан чыккач, бәла-каза турында максималь кыска вакыт эчендә хәбәр итәргә кирәк. Хәвефле хәбәр тапшырганда танылган янгын координатлары, аны күргәнегез һәм барлыкка килүнең фаразланган сәбәбе (хәтта әгәр дә моның сәбәбе сез үзегез булса) турында сөйләргә кирәк.

Моны һәркем  эшли ала

 Һәр табигать территориясендә ут белән бик сак булыгыз.

Беркайчанда  аланда, болында  коры үлән яндырмагыз. Әгәр сез бу эшне эшләүчеләрне күрсәгез  аларгы  бу эшләреннән туктатырга тырышыгыз.

- коры урманда яки торфлы җирдә  учак якмагыз

- китәр алдыннан учакны яхшылап сүндерегез. Учакка су сибү турында алдан кайгыртыгыз;

- беркайчан да сүндерелмәгән шырпы яки тәмәкене ташламагыз, урманда төрле пиротехник эшләнмәләр: петардалар, бенгаль утлары, шәмнәр һ. б. лардан файдаланмагыз.;

- урманга автомобильләрдә, бигрәк тә мотоциклларда кермәгез. Глушительнең очкыннары янгын чыгарырга мөмкин.