Террорчылык акты янаганда куркынычсызлыкны тәэмин итү буенча белешмәлек.
Әлеге тәкъдимнәрнең максаты-гражданнарга экстремаль һәм гадәттән тыш хәлләрдә дөрес ориентлашырга һәм эшләргә булышу, шулай ук җинаятьләрне тикшерүгә ярдәм итүче шартлар булдыруны тәэмин итү. Һәрбер кеше үз-үзен тотышын экстремаль ситуацияләрдә күзалларга, психологик яктан үз-үзен сакларга әзер булырга тиеш. Гомуми күрсәтмәләр: шикле кешеләргә, әйберләргә, теләсә нинди шикле әйберләргә игътибар итегез. шикле әйберләрне хокук саклау хезмәткәрләренә хәбәр итегез; беркайчан да чит кешеләрдән пакетлар һәм сумкалар алмагыз, багажыгызны карамыйча калдырмагыз; гаиләнең гадәттән тыш планы булырга тиеш, барлык гаилә әгъзаларының телефон номерлары, электрон почта адреслары булырга тиеш. Очрашу урынын билгеләргә кирәк, анда сез гадәттән тыш хәлдә гаилә әгъзалары белән очраша аласыз; эвакуация булган очракта үзегез белән иң кирәкле әйберләр җыелмасын һәм документларны алыгыз; бүлмәдән резерв чыгу кайда икәнен һәрвакыт белегез; йортта подвал һәм чормаларга керү урыннарын ныгытырга , домофон урнаштырырга, баскыч һәм коридорларны буталчык әйберләрдән азат итәргә кирәк; йортыгызда яшәүчеләрнең кизү торуын оештырырга, алар бинаны даими күзәтеп торачаклар, барысы да тәртиптә, таныш булмаган затлар һәм автомобильләр барлыкка килүгә, капчык һәм тартмалар бушатуга игътибар итәләр; әгәр шартлау, янгын, җир тетрәү булса, лифтны беркайчан да кулланмагыз; нәрсә генә булмасын, паникага бирелмәскә тырышыгыз. Шартлаткыч җайланма булырга мөмкин шикле әйберне ачыклау
Соңгы вакытта гражданнарның шартлаткыч җайланмалар булырга мөмкин шикле предметлар табылу очраклары еш күзәтелә. Мондый әйберләрне транспортта, баскыч мәйданчыкларында, фатир ишекләре янында, учреждениеләрдә һәм җәмәгать урыннарында табарга була. Аларны ачканда үзеңне ничек тотарга? Нинди чаралар күрергә?
Әгәр дә ачылган әйбер сезнеңчә ул урында булырга тиеш түгел икән, бу фактны игътибарсыз калдырмагыз.
Әгәр дә сез онытылган яки хуҗасыз әйберне җәмәгать транспортында тапсагыз, якындагы кешеләрдән сорашыгыз. Аның нәрсә булуын һәм аны кем калдыра алуын ачыкларга тырышыгыз. Хуҗасы табылмаса, шунда ук машина йөртүчегә (машинистка) табыш турында хәбәр итегез.
Әгәр дә сез үз өегезнең подъездында билгесез әйбер тапсагыз, күршеләрдән сорашыгыз, бәлки ул аларныкы. Хуҗасы билгеләнмәгән булса-шунда ук милиция бүлегенә табыш турында хәбәр итегез.
Әгәр дә сез учреждениедә билгесез әйбер тапсагыз, шунда ук администрациягә яки саклау бүлегенә хәбәр итегез.
Барлык очракларда да:
табышны кагылмагыз, кузгалтмагыз, ачмагыз;
предметны табу вакытына игътибар итегез;
кешеләр табыштан мөмкин кадәр ераклашсын өчен кулдан килгәннең барысын эшләргә тырышыгыз;
оператив тикшерү төркеменең килүен көтегез (онытмагыз, сез бик мөһим шаһит);
Онытмагыз: предметның тышкы кыяфәте аның чын максатын яшерә ала. Шартлаткыч җайланмалар өчен камуфляж буларак иң еш кулланыла торган көнкүреш әйберләре: сумкалар, тартмалар, уенчыклар һ. б.
Ата-аналар! Сез балаларыгызның тормышы һәм сәламәтлеге өчен җаваплы. Балаларга урамда яки подъездда табылган теләсә нинди әйбернең куркыныч тудырырга мөмкинлеген аңлатыгыз.
Шартлаткыч җайланмалар булырга мөмкин шикле әйберләр белән үзегезнекен эшләмәгез - бу аларның шартлавына, күпсанлы корбаннарга һәм җимерелүләргә китерергә мөмкин.
Эвакуация турында мәгълүмат алу
Эвакуация турында хәбәр шартлаткыч җайланма ачыкланган һәм террорчылык акты нәтиҗәләрен бетергән очракта гына түгел, янгын, табигый бәла-каза вакытында да килеп чыгарга мөмкин.
Хакимият яки хокук саклау органнары вәкилләреннән эвакуация башлану турында хәбәр алгач, тыныч булыгыз һәм аларның командаларын ачык үтәгез.
Әгәр сез фатирда булсагыз, бу адымнарны үтәгез:
Шәхси документлар, акча, кыйммәтле әйберләрне алыгыз;
Электр, су һәм газны сүндерегез;
Өлкәннәрне һәм авыручыларны эвакуацияләүдә ярдәм итегез;
Ишекне йозакка ябарга онытмагыз-бу фатирны караклар үтеп керүдән саклаячак.
Курыкмагыз, ачуланмагыз һәм ашыкмагыз. Бүлмәдән оешкан рәвештә китегез.
Киткән бүлмәгә җаваплы кешеләр рөхсәтеннән соң гына кайтыгыз.
Онытмагыз, сезнең гамәлләрегезнең эзлеклелеге һәм ачыклыгы күп кешеләрнең тормышы һәм сәламәтлегенә бәйле булачак.
Халык арасында үз-үзеңне тоту
- күп халыктан сакланыгыз.
- Барган вакыйгаларга ничек кенә карасыгыз килсә дә, халыкка кушылмагыз.
- Әгәр дә халык күп булса, аңа сезне йөртергә рөхсәт итегез, ләкин аннан чыгарга тырышыгыз.
- Тирән сулыш алыгыз һәм күкрәк читлеге кысылмасын өчен, терсәкләрегездә иелгән кулларны бераз якка җәегез.
- биек һәм зур кешеләрдән, зур әйберләр, зур сумкалар булган кешеләрдән ерак торырга омтылыгыз.
- Ничек кенә булмасын, аякта торырга тырышыгыз.
- Кулларыгызны кесәгездә тотмагыз.
- Хәрәкәтләнгәндә аякларыгызны мөмкин кадәр югарырак күтәрегез, аягыгызны тулы табанга куегыз, аяк очына басмагыз.
Әгәр дә этеш-төртеш куркыныч характер кабул иткән икән, уйлап та тормыйча, кулыгыздагы авыр әйбер, барыннан да элек, озын каешлы сумкадан һәм шарфтан арыныгыз.
- Әгәр дә берәр нәрсә төшсә, күтәрү өчен иелмәгез.
- Әгәр егылсагыз, мөмкин кадәр тизрәк аякка басарга тырышыгыз. Шул ук вакытта кулларыгызга таянмагыз (аларны сыталар яки сындыралар). Бер мизгелгә аякка яки аяк очына торырга тырышыгыз. Терәк тапкач, җирдән аяклары белән кискен читкә тайпылып, "чык".
- Әгәр басып булмый икән, тупка бөкләнегез, башыгызны беләкләрегез белән саклагыз, ә баш артын кулларыгыз белән ябыгыз.
- Кешеләр күп җыелган бүлмәгә эләккәч, экстремаль вәзгыять килеп чыкканда нинди урыннарның аеруча куркыныч булуын алдан билгеләгез (стадиондагы секторлар арасында үтү, пыяла ишекләр һәм концерт залларындагы бүлекләр һ.Б.), запас һәм авария хәлендәге чыгу урыннарына игътибар итегез, аларга юлны акыл белән эшләгез.
- Зал почмакларында яки диварлар янында халык арасыннан сыену җиңелрәк, ләкин аннан чыгу авыррак.
- Паника булганда, тыныч булырга һәм хәлне аек бәяләргә тырышыгыз.
Кызыксыну өчен митингка кушылмагыз. Башта митингның кешеләре нәрсә өчен агитацияләнгәнен ачыклагыз.
Теркәлмәгән оешмаларга кермәгез. Мондый оешмалар чараларында катнашу җинаять җаваплылыгына тартырга мөмкин.
Массакүләм тәртипсезлекләр вакытында катнашучылар һәм тамашачылар күплегенә кермәскә тырышыгыз. Сез махсус бүлекчә сугышчылары гамәлләренә керә аласыз.
Тоткыннар
Һәр кеше шартлар буенча җинаятьчеләрнең тоткыны була ала. Шул ук вакытта җинаятьчеләр сәяси максатларга ирешүгә, сатып алу һәм башкаларга ирешә ала.
Барлык очракларда да сезнең тормышыгыз террористлар өчен сәүдә ноктасына әверелә.
Басып алу транспортта, учреждениедә, урамда, фатирда булырга мөмкин.
Әгәр дә сез тоткыннарда булсагыз, бу тәртип кагыйдәләрен үтәргә киңәш итәбез:
көтелмәгән хәрәкәт яки шау-шу террористларның рәхимсез кире кагуына китерергә мөмкин. Террористларны корал кулланырга этәрә һәм кеше корбаннарына китерә торган гамәлләргә юл куймагыз;
террористлар өчен күз ямагы, калфак, киштәләр яки аркан кулланырга әзер булыгыз
авырлыкларга, мыскыллауларга һәм кимсетүләргә түзегез, җинаятьчеләрнең күзләренә карамагыз (нервылы кеше өчен бу агрессиягә сигнал), үзегезне тыныч тотыгыз;
каршылык күрсәтергә тырышмагыз, бандитны коралсызландырырга яки чыгу өчен тәрәзә аша үтәргә тырышканда кирәксез геройлык күрсәтмәгез;
әгәр дә сез заложниклар дип әйтеп, бүлмәдән чыгарга мәҗбүр ителсәгез, каршы тормагыз;
әгәр сезнең белән балалар булса, алар өчен куркынычсыз урын табыгыз, очраклы пулялардан ябарга Тырышыгыз, мөмкин булса алар янында булыгыз;
кирәк булса, җинаятьчеләрнең таләпләрен үтәгез, аларга каршы килмәгез, тирә-юньдәгеләрнең һәм үзегезнең тормыш хәвеф-хәтәрләрегез белән янамагыз, ачулануларга һәм паникага юл куймаска тырышыгыз;
медицина ярдәме кирәк булган очракта, бандитларны дулкынландырмыйча, тыныч һәм кыска сөйләшегез, рөхсәт алганчы бернәрсә дә эшләмәгез.
ОНЫТМАГЫЗ: СЕЗНЕҢ МАКСАТ-ИСӘН КАЛУ
Игътибарлы булыгыз, җинаятьчеләрнең билгеләрен, аларның йөзләрен, киемнәрен, исемнәрен, мөмкин булган тамга һәм татуировкаларын, сөйләм үзенчәлекләрен һәм үзен тоту тәртибен, сөйләшү тематикасын һ. б. ны истә тотарга тырышыгыз.
Онытмагыз, сезнең кулга алу турында хәбәр алгач, махсус хезмәтләр эшли башлыйлар һәм сезнең азатлыгыгыз өчен кирәкле әйберләрне кабул итәрләр.
Махсус хезмәтләр сезнең азатлык операциясе вакытында түбәндәге таләпләрне рәвештә үтәгез:
Идәндә йөзтүбән капланыгыз, башыгызны кулларыгыз белән каплагыз һәм хәрәкәтләнмәгез.
бернинди очракта да махсус хезмәт хезмәткәрләренә яки алардан качмагыз, чөнки алар сезне җинаятьче дип ялгышырга мөмкин;
әгәр дә мөмкинлек бар икән, ишекләр һәм тәрәзәләр ерак торыгыз.
Әгәр дә сез тоткын булып тотылсагыз, онытмагыз, үз-үзегезне тотышыгыз сезнең белән эш итүгә тәэсир итә ала.
- Тыныч булырга тырышыгыз. Нәрсә булганын ачыклагыз
-Каршылык күрсәтү яки аннан баш тарту карары үлчәнергә һәм өстен көч террорчыларның куркынычына туры килергә тиеш.
- Каршы тормагыз. Бу тагын да рәхимсезлеккә китерергә мөмкин.
- Сак булыгыз. Игътибарны тавышларга, хәрәкәтләргә һ. б.юнәлдерегез
- Психик күнегүләр алыгыз.
- "Спартан" яшәү шартларына әзер булыгыз:
-тәмсез ризык һәм начар яшәү шартлары;
- бәдрәф уңайлыклары җитәрлек түгел.
- Мөмкинлек булса, шәхси гигиена кагыйдәләрен үтәгез.
- Сәламәтлек проблемалары булганда, үзегез белән кирәкле дарулар алуыгызга инаныгыз, сакчыларга сәламәтлек проблемалары турында хәбәр итегез, кирәк булса медицина ярдәме күрсәтүне яки дарулар бирүне сорагыз.
-Сезнең документларыгыз, телефон номерларыгыз һ. б. булуын аңлатырга әзер булыгыз.
- Акылыгызны зәгыйфьләндермәгез. Мөмкин булган күнегүләр программасын эшләгез (психик һәм физик). Хәтерегезне гел өйрәтегез: тарихи даталарны, таныш кешеләрнең фамилияләрен, телефон номерларын һ.б. исегезгә төшерегез.
Сакчылардан укырга, язарга, шәхси гигиена чараларыннан файдаланырга ярыймы дип сорагыз.
Әгәр дә сезгә туганнарыгыз белән телефон аша сөйләшергә мөмкинлек бирелсә, үзегезне кулыгызда тотыгыз, еламагыз, кычкырмагыз, кыска һәм асылда сөйләшегез. Сакчылар белән элемтәгә керергә тырышыгыз. Аларга сез дә кеше икәнегезне аңлатыгыз. Аларга сезнең гаилә әгъзаларының фотоларын күрсәтегез. Аларны алдарга тырышмагыз.
Әгәр сакчылар контактка бармый икән, үзегез белән сөйләшегез, ярты тавыш укыгыз шигырьләр яки җырлагыз.
Үткән көннәрне, шырпы, таш яки сызымнар ярдәмендә билгеләп, вакыт исәбен алып барыгыз.
Әгәр дә сез берәр бүлмәдә бикләнгән булсагыз, кемнеңдер игътибарын җәлеп итәргә тырышыгыз. Моның өчен тәрәзә пыяласын ватыгыз һәм ярдәмгә чакырыгыз, шырпы булганда кәгазьне яндырыгыз һәм янгын сенсорына якынрак китерегез һ. б.
Яхшы нәтиҗәләргә өметне беркайчан да югалтмагыз. Онытмагыз, вакыт күбрәк үткән саен, сезнең котылу мөмкинлеге күбрәк.