Урманнарның янгын куркынычы турында давыл кисәтүе.

Хөрмәтле гражданнар! «Татарстан Республикасы Гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохит мониторингы идарәсе» ФДБУдан:

Татарстан Республикасы территориясендә урманнарның югары һәм гадәттән тыш янгын куркынычы турында давыл кисәтүе

2023 елның 27 апреленнән 2 маена кадәр Татарстан Республикасы территориясендә урыннарда урманнарның югары янгын куркынычы сакланачак (4 класс), 29 апрельдә аерым көньяк һәм көнчыгыш районнарда урманнарның гадәттән тыш янгын куркынычлыгы билгеләнүе көтелә (5 класс).

Россия гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Татарстан Республикасы буенча Баш идарәсе хәбәр итә:

Янгынның билгеләре: утның тотрыклы исе, томанлы төтен, кошларның, хайваннарның, бөҗәкләрнең тынычсыз тәртибе, аларның бер якка миграциясе, горизонтта Төнге таң.

Урман утын ничек сүндерәләр? Янгын кырыен яфраклы агач ботаклары белән каплау; янгын кырыен йомшак туфрак белән ыргыту һәм ут хәрәкәте юлында Җир полосалары, киң канаулар төзү юлы белән.

Ут торак пунктка якынлашса, нәрсә эшләргә? Кешеләрне, беренче чиратта балаларны, хатын-кызларны һәм картларны эвакуацияләргә кирәк. Кешеләрне ут таралуга перпендикуляр юнәлештә чыгарырга яки чыгарырга кирәк. Бары тик юллар буенча, шулай ук елгалар һәм инешләр буйлап, ә кайвакыт су буйлап гына хәрәкәт итәргә кирәк. Көчле төтен булганда авыз һәм борынны дымлы мамык-марле бинт, сөлге, кием өлеше белән капларга кирәк. Үзең белән Документлар, акча, бик кирәкле әйберләр алырга. Шәхси әйберләрне таш корылмаларда янган конструкцияләрсез яки туфрак белән күмелгән чокырда саклап калырга мөмкин.

Эвакуациягә чыгу мөмкин булмаганда (торак пунктларда массакүләм янгыннар) герметлашкан таш биналарда, гражданнар оборонасы сыену урыннарында яки зур ачык мәйданнарда, стадионнарда яшеренеп көтү генә кала.

Урманда янгын чыккач, паникага бирелмәгез. Башта шартларны тиз анализлагыз. Рельефның калку ноктасына менәргә яисә биек агачка үрмәләргә, янгын учагы булган урынны табарга, ут таралу юнәлешен һәм тизлеген билгеләргә, сулыкның, сазлыкның, урман асларының, торак пунктларның урнашуын күрергә кирәк.

Әгәр юл киселгән булса, янгыннан саклану өчен утрауларда, ярларда, сазлыкта, кыя түбәләрендә һ.б. урыннарны агачлардан ераграк сайлагыз - алар янгында, тамырлары янганда, тавышсыз егылырга мөмкин. Ут якынлашканда киемнәрегезне мул итеп суга батырыгыз, суга ятыгыз, әмма камыш янында түгел. башыгыз белән йокы капчыгына төренегез,элек аны һәм киемегезне су белән дымлагыз. Учакка эләккәч, вакыт-вакыт әйләнегез, кипкән киемнәрне юешләтегез, йөзегезне күп катламлы бинт белән саклагыз, аны даими рәвештә юешләтеп торыгыз. Учакка эләккәндә, барлык нейлон, капрон һәм башка эремәле киемнәрне салыгыз, ягулык һәм тиз янучы җиһазлардан котылыгыз.

Әгәр сез урманда кечкенә янгынга тап булсагыз, аны туктату өчен кичекмәстән чаралар күрергә һәм бер үк вакытта, мөмкин булса, кемнедер якындагы торак пунктка яки урманчылыкка ярдәм сорап җибәрергә кирәк.

Урман янгыннары вакытында үзеңне ничек тотарга

Урманда янгын еш кына кеше гаебе белән барлыкка килә - бу ут белән саксыз эш итү дә, сүнмәгән учак та, ташланган шырпы яки тәмәке дә, балалар шаяруы да. Кайвакыт янгын чыгуның сәбәбе булып яшен  хезмәт итәргә мөмкин, әмма мондый очраклар шактый сирәк. Шулай да урманда ут стихиясе белән очрашырга туры килсә, нәрсә белергә кирәк соң? Ничек урман янгынына юл куймаска? Әгәр янгын чыккан булса, нишләргә?

Урманда янгынны булдырмаска ничек тырышырга

Беренчесе-ял итәргә яки походка әзерләнү. Үзең белән чиләк, балта һәм көрәк алырга киңәш ителә. Әгәр дә Сез биш яки аннан да күбрәк кеше белән барырга теләсәгез, бу әйбәт әйбер. Әгәр дә сәяхәт ялгыз булса? Ялгыз Турист үзен чиләкләр һәм балталар белән артык йөкләмәячәк. Ялгыз поход өчен (янгын чыгу ихтималы аркасында гына түгел) капкачлы җыештырылган сапер көрәк сатып алырга һәм аның кырыйларын үткенләргә киңәш ителә. Шулай итеп ул сезгә көрәк һәм балта булып хезмәт итәчәк.

Икенчесе-урманда учак ягу вакытында барлык саклык чараларын бик төгәл үтәргә кирәк. Мондый чараларга ут белән бәйле булган һәрнәрсә керә. Утны агачлар астында, бигрәк тә таҗның аскы ботаклары аз биеклектә булган агачлар астында якмаска. Коры үлән күп булган яки коры агач төпләре якын урнашкан урыннарда учак ягарга ярамый. Учак өчен урынны алдан әзерләргә яки иске учакны кулланырга тырышырга кирәк.

Тукталыш вакытында

Алтын кагыйдә беренче-утны беркайчан да караусыз калдырырга ярамый! Запас өчен әзерләнгән ягулыкны янган учактан өч–биш метр ераклыкта тотыгыз. Әгәр дә махсус ихтыяҗ таләп итмәсә, бик югары ут кабызмагыз (мәсәлән, сигнал утын). Бигрәк тә җилле вакытта учакның мөмкин кадәр азрак очкыннар бирүен күзәтегез. Ут кабызганда, җил булганда, аның көчен һәм юнәлешен исәпкә алыгыз, чөнки очып киткән очкыннар үләнне яки агач яфракларын яндырырга мөмкин. Коры яфраклы ботакларны ягулык итеп кулланмаска тырышыгыз (порох кебек яна), чөнки учактан очкыннар гына түгел, ә бөтен янып торган яфраклар таралачак. Якында сулык булса, су туплагыз, һәм сезнең тиешле контейнерыгыз бар.

Парковкадан чыкканда, учакны җентекләп сүндерергә, су белән тутырырга һәм туфрак белән күмеп куярга кирәк. Әгәр дә тиресне алып куйсалар, утынны тирес кисәкләре белән каплагыз. Ахыр чиктә, учакның сүнгәненә һәм сезнең китүегездән соң берникадәр вакыт узгач та янмавына инаныгыз. Үзегездән соң тәртип калдырыгыз, һәм, әйтелгәнчә, хәерле юл.

Урманда янгын белән очрашканда нәрсә эшләргә

Әгәр дә Сез башлаучы янгынны тапсагыз - мәсәлән, зур булмаган үлән өеме яки берәрсе ташлаган учак янында пыскып яткан урман түшәмәсе, моны үзегез сүндерергә тырышыгыз. Кайвакыт ялкынны таптату да җитә (дөрес, бераз сабыр итәргә һәм үләннәрнең яки түшәкләрнең чыннан да пыскылмавына инанырга кирәк, югыйсә ут яңадан барлыкка килергә мөмкин).

Килеп туган хәлгә дөрес бәя бирергә тырышыгыз. Конкрет шартлардан чыгып, сез мөстәкыйль рәвештә янгынны сүндерүне хәл итәрсезме, яки сезгә ярдәм кирәк булачак. Үз көчегезне артык бәяләмәгез. Янгынны күрсәгез, аны сүндерергә тырыштыгыз, ләкин берни дә барып чыкмады, ә ул көчәйде генә, бәлагә эләкмәс өчен, ераграк китәргә кирәк.

Махсус хезмәтләргә тизрәк хәбәр итү мөмкинлеген табу оптималь булачак. Мондый хезмәтләр МЧС (телефон 01), ЕДДС (телефон 112), егерь, урманчылар булырга мөмкин. Төркемләп йөргәндә төркем әгъзаларының берсеннән авыр җиһазлар алырга һәм аны якындагы торак пунктка яки автомобиль трассасына ярдәм сорап җибәрергә кирәк. Төркемнең калган әгъзаларына маршруттан төшү һәм янгын урыныннан китү яхшырак. Бер-берегезне күздән югалтмагыз.

Хәлнең кинәт үзгәрүен (тизлекнең үзгәрүен һәм җилнең юнәлеше үзгәрүен) исәпкә алыгыз. Китәргә тырышыгыз, "тизлектә янгын белән ярышмыйча", ягъни җилгә каршы яки җил юнәлешенә аркылы, тау битендә аска карап, ут өчен ышанычлы киртәләрне (минераль туфракның һәм елганың киң полосаларын) карап, китәргә тырышыгыз. Еш кына торфяниклар булмаса, янган участоклар бердәнбер куркынычсыз зона булып тора.

Исәпләгез: ут җилгә каршы да (кызурак), аңа каршы да (акрынрак) хәрәкәт итә, ә тау битендә аска караганда күпкә тизрәк хәрәкәт итә.

Көнлек янгын режимын күздә тотыгыз. Яну еш кына чык кибүдән соң (иртәнге 9-10 сәг) иртә белән башлана һәм кичке чык төшү белән (кичке 20-21 сәг) тәмамлана. Төнлә янгын "йоклый". Янгын аеруча көчле тәэсир итә һәм көндезге вакытта - 13 дән 17 сәгатькә кадәр тарала. Яңгыр яуыр алдыннан янгын чыгуы кичен көчәя. Бик корылыклы, эссе һава шартларында (5 нче класс) янгыннар шулай ук төнлә дә тарала, гәрчә, кагыйдә буларак, төнлә астан һәм аскуймалардан ясалган формада гына булса да.

Янгын учагы кечкенә булса

Әгәр дә сез янгынны вакытында күрсәгез һәм янгынның кечкенә мәйданы булса, сез аны үзегез локальләштерергә һәм сүндерергә карар итә аласыз. Сулык янында утны су белән тутырыгыз, ялкынны дымлы матдә белән бәреп төшерергә мөмкин. Янган үләнне сынган ботаклардан ясалган «веник» ярдәмендә сүндерергә мөмкин. Шул ук вакытта төп ут ягына тайгак хәрәкәтләр белән һөҗүм итәргә кирәк. "Веник" ны һәр берничә сугудан соң кулларда әйләндерергә кирәк, ул үзе янмасын өчен, ә аның җылытылган ягы бераз суынырга өлгерсен өчен.

Сак булыгыз, торфяник яна

Бик куркыныч  күренеш. Күзгә төтен керә, тын алу бик авыр. Бәла-каза зонасыннан җил юнәлешендә китәргә кирәк, төтен һәм ут сездән артта калсын өчен. Аяк астында кайнар җир бер генә нәрсәне аңлата: сез зур куркыныч астында. Торф янганда, ут еш кына җир астына китә, анда тулы бер участоклар яна, бушлыклар барлыкка китерә. Мондый тәмугка төшү җиңел, нәтиҗәләре гадәттә аяныч.. Шундый шартларда хәрәкәт иткәндә, алдыгызда юлны колга белән карагыз. Бу сазлык буйлап күчкәндәге кебек булачак.

Хәтерлисезме, янучы торф температурасы якынча 600 градус, ә чыгу бик авыр булырга мөмкин.

Янгын зонасыннан чыгу

Янгын зонасыннан чыккач, бәла-каза турында мөмкин кадәр кыска вакыт эчендә хәбәр итәргә кирәк. Хәвеф хәбәрләрен тапшырганда, танылган янгын координаталары, аны күргән вакытыгыз һәм килеп чыгуның сәбәбен (хәтта бу сәбәп сез үзегез булсагыз да) сөйләгез.

Һәркем нәрсә эшли ала

Табигый территориядә ут белән бик сак булыгыз. Сезнең тәртипсезлегегез зур проблемалар тудырмасын өчен, түбәндәге кагыйдәләрне үтәгез:

- кырларда һәм болыннарда коры үләннәрне беркайчан да яндырмагыз. Әгәр дә сез башкаларның моны ничек эшләвен күрсәгез, аларны туктатырга һәм үләннәрнең бик куркыныч булуын аңлатырга тырышыгыз;

- беркайчан да коры урманда яки торфлы урында ут кабызмагыз. Беренчедән, учакның минераль туфракта (күл яки балчык) урнашуына инаныгыз. Ут кабызганчы, уттан урман түшәмен һәм аның тирәсен бер метр радиуста кырыгыз;

- китәр алдыннан учакны Яхшы тутырыгыз. Шуннан соң көлне казыгыз һәм аның астында янып торган күмер сакланмаганлыгына инаныгыз, әгәр сакланып калган булса, тагын бер тапкыр тутырыгыз. Төтен яки пар чыкканчы, коелган учактан китмәгез. Утны нәрсә белән тутырырга, алдан кайгыртыгыз;

- беркайчан да сүндерелмәгән шырпы яки тәмәке ташламагыз, урманда төрле пиротехник әйберләр кулланмагыз: петардалар, бенгал утлары, шәмнәр һ. б. (Яңа ел алдыннан, барысы да калын кар белән капланган вакытта гына);

- урманга автомобильләр һәм бигрәк тә мотоцикллар белән кермәгез. Тавышны сүндерүче очкыннар янгын чыгарырга мөмкин, бигрәк тә лишайник белән капланган коры урманда;

- дусларыгызга һәм танышларыгызга аларның саксызлыгы янгыннар китереп чыгарырга мөмкин икәнен аңлатырга тырышыгыз.

Профилактик чаралар (башкача әйткәндә саклык) урман янгыннары белән көрәшүнең иң нәтиҗәле ысулы. Бу дөньяның күп илләрендәге тәҗрибә белән расланган.

Һәркайсы бәла – каза очрагында сез һәрвакыт бердәм ашыгыч хезмәтләр чакыру номерына мөрәҗәгать итә аласыз «112». Шалтыратулар тәүлек әйләнәсе шәһәр һәм кәрәзле телефоннардан бушлай кабул ителә.