Мәктәп театрлары балаларга үз сәләтләрен тормышка ашырырга һәм үз үзләрен белдерү ысулын табарга ярдәм итә
Мәктәп театрларының өч моделе
Һәр мәктәптә балалар театр коллективының язмышы-ул үзенчәлекле тарих. Барысы да мәктәп театрында барлыкка килгән мохиткә, укучыларның, ата-аналарның, укытучыларның һәм администрациянең ихтыяҗларына һәм сорауларына бәйле.
Безнең тикшеренүдә мәктәп коллективларының 800дән артык җитәкчесе – МДПУНЫҢ театр педагогикасы клубы әгъзалары катнашты. Без мәктәп театрларының психологик һәм педагогик компонентларын, коллективта катнашучыларның үзара эш итү төрләрен, шулай ук балалар һәм өлкәннәрнең театрга катнашы булудан нәрсә алуларын исәпкә алдык. Бу критерийлар буенча Экспертлар театр берләшмәләренең өч формасын аерып чыгаралар: театр Туганлык, театр лаборатория һәм театр метафора.
»Туганлык театры"
Россия мәктәпләрендә иң киң таралган модель – »театр-туганлык". Бу модельнең һәр катнашучысы өчен спектакльнең репетициясе премьераның үзеннән дә әһәмиятлерәк. Спектакльгә әзерлек барышында алар «Без команда»фразы белән белдерелә торган катнашлыкны тоялар. Балалар, педагоглар һәм ата-аналарның театр җәмгыяте үз хезмәтенең җимешләре һәм кыйммәтләре белән уртаклашырга әзер. Аларның төп мотивы-ачык булу, шатлык бирү һәм үз кагыйдәләре һәм традицияләре булган труппада бердәмлек хис итү ихтыяҗы.
»Театр-лаборатория"
«Театр – лаборатория " моделе-чынбарлыкны сәнгатьле ысуллар белән тикшерү һәм көндәлек каршылыкларны аңлау. Театр алымнары баланы проблеманың асылына һәм сәхнәдә тасвирланган вакыйгага җәлеп итә. Алар гадәти түгел һәм шуңа күрә кызыклы. Мәктәп укучысы театрның Мондый моделе ярдәмендә метапредмет компетенцияләрен үзләштерә: тәнкыйди фикерләү, анализ, мәгълүмат табу һәм үз фикерен дәлилләп белдерү осталыгы.
»Метафора театры"
Өченче модель "театр-метафора" да өлешчә тикшеренүгә нигезләнгән, анда балалар дәресләрдә җитмәгәнне табалар: яшерен мәгънәләр, Ассоциация матурлыгы, символлар һәм ачык булмаган сәнгатьле эчтәлекләр. Мондый театрның теле метафорик. Һәрбер күренеш, хис, вакыйга күп санлы белдерү чаралары ярдәмендә күрсәтелергә мөмкин.
Әлбәттә, мәктәп театрларын аларның үсешенең өч моделе буенча бүлү шартлы. Тормышта бу модельләр кисешәләр яки бер-берсенә күчәләр. Бу формаларның иң мөһиме - барлык катнашучылар уртаклашырга тиеш кыйммәт нигезләре.
Мәктәп театрының идеаль эш варианты
Мәктәпләрдә театрлар төрлечә ачыла. Кайвакыт барысы да балалар өчен спектакль куярга карар иткән инициатив ата-аналардан башлана. Яки укучының әнисе сыйныфтагы төркем белән шөгыльләнә башлый, анда әкренләп башка укучылар да җәлеп ителә. Алар декорацияләр һәм костюмнар әзерлиләр, сценарийлар язалар.
Бәлки, укытучыларның берсе үз дәресендә инглиз телендә яки математик миниатюралар куярга керешәдер. Бу башка педагоглар тарафыннан да сизелә, һәм әкренләп барысы да зур мәктәп фестиваленә әверелә.
Кайвакыт театр студиясен ачу инициативасы директорныкы, һәм ул профильле педагогны чакыра.
Идеаль вариант спектакль әзерләү процессында бөтен мәктәп катнашканда: хезмәт дәресләрендә декорацияләр төзиләр, костюмнар тегәләр, ИЗО дәресләрендә эскизлар уйлап табалар, рус теле һәм әдәбияты укытучылары текстлар сайлыйлар.
Мәктәп театры-барлык яшүсмерләр өчен үз-үзеңне белдерү
Тикшеренү барышында без театр берләшмәләре оешкан мәктәп директорларыннан сораштык. Аларның күбесе театр студиясе барлык балаларга, шул исәптән авыр тормыш хәлендә булганнарга да, үзләрен белдерү мөмкинлеге бирә дип саный.
Кайвакыт мондый яшүсмерләр башкаларга карата агрессив булалар, Начар укыйлар, мәктәптә тәртипне һәм башка тәртип кагыйдәләрен демонстратив рәвештә кире кагалар. Һәм мәктәп театры алар өчен тынгылык урыны була, анда балалар үзләре була ала. Монда яшүсмерләр бөтенләй башка мөнәсәбәтләр, кешеләр арасында үзара аңлашу һәм ярдәм итү ысуллары һәм башкалар барлыгын беләләр. Һәм болар барысы да аларга сәхнәдә яки сәхнә артында ачылырга гына түгел (чөнки театр Яктылык, тавыш һәм декорацияләр өчен җаваплы кешеләрнең эше дә), ә шулай ук сине чолгап алган дөньяны һәм үзеңне тулырак аңларга ярдәм итә.
Процесс нәтиҗәдән югарырак
Шунысын да билгеләп үтәргә кирәк, мәктәп театры гадәттәгедән, беренче чиратта, үз максатлары белән аерыла. Әгәр традицион театрда нәтиҗә мөһим булса, мәктәп театрында процесс. Театр педагогы өчен баланың премьерада чыгышы беренчел түгел, аның өчен репетицияләр күпкә мөһимрәк. Спектакльгә әзерлек барышында яшүсмернең тәртибе яхшы якка үзгәрә башлауын күзәтергә мөмкин: ул үзе өчен мөһим булганны аңлагач, укуда кызыксыну барлыкка килә.
Шулай ук мәктәп театрында дәресләр эстетик белемне яңа дәрәҗәгә чыгара. Балаларда сөйләм практикаларына, язма эшләргә мөнәсәбәт үзгәрә, алар сүзне сизә башлыйлар, үз-үзләрен белдерү һәм аралашу өчен төрле сәнгать чараларын кулланалар. Шуңа күрә укучыларның бер-берсе белән һәм өлкәннәр белән аралашуы башка була.
Театр иҗаты өчен каршы күрсәтмәләр юк
Театр практикасы һәр балага файдалы. Бу өлкәдә һәркем, үз сәләтләренә һәм мөмкинлекләренә карамастан, үзен таба ала. Бу мәсьәләдә аерым тема – сәламәтлек үзенчәлекләре булган балаларда катнашу. Алар арасында театр сәнгате белән шөгыльләнү бик кирәкле кешеләр бар.
Иң мөһиме, укучының театр сәнгате дөньясына чумуына зур хәреф белән педагог озата баруы, аның өчен театр педагогикасының кыйммәтләре мөһим: баланың шәхси үсеше, аның дөньяга карашын киңәйтү, сәләтләрен ачыклау, чиксез ирекле эмоциональ элемтәләр булдыру, үзара ышаныч һәм иҗади атмосфера.