Җәйге чорда суда куркынычсызлык турында.

  Суда тәртипнең гомуми кагыйдәләре Билгесез һәм бу максат өчен билгеләнмәгән сулыкларда су коенудан тыелыгыз. Ялгыз йөзүдән сакланыгыз. Исерек килеш су коенмагыз. Билгесез рельефлы урыннарга чуммагыз. Су коену өчен билгеләнгән урыннарның чикләү билгеләре артына йөзмәгез, техник һәм кисәтү билгеләренә, буйкаларга һәм башка әйберләргә менмәгез. Моторлы, җилкәнле көймәләргә, җилкәнле көймәләргә, баржаларга һәм башка транспорт чараларына якын килмәгез - бу куркыныч. Иптәшләрегезне ярдан, манаралардан, трамплиннардан суга этәрмәгез. Үзегезне салкын һәм артык арыганлыкка китермәгез. Балаларны су янында олылар күзәтүесез калдырмагыз. Килеп туган хәлгә карап, эш итә белергә кирәк: Арыган йөзүче  Югалып калмасуа кирәк,тынычлык сакларга һәм ярга кадәр йөзү мөмкинлекләренә ышанырга кирәк. 1. Артка борылырга, ял итәргә, тигез сулыш алырга, ярга йөзәргә. Тәннең суынуы һәм мускулларның артык арыганлыгы аркасында сукранулар барлыкка килә 1. Бил мускулларының кысылуы: аягыгызны тездә бөкләгез; кулларыгыз белән үкчәгезне аркага таба нык кысыгыз. 2. Кулларны көзән җыеру: кискен рәвештә бармакларыңны кысарга. 3. Карын мускулларын көзән җыеру: аяк тезләрен корсакка тарту көчле. 4. Балтыр мускулын көзән җыеру : су өслегеннән аягыгызны күтәрегез; аякны кулларың белән үзеңә тарту. Йөзүче агымга эләкте 1. Агым уңаена тыныч йөзәргә. 2. Урын сайларга һәм ярга якынаерга. Суга төшү 1. Суга эләккәч, үпкәгә күбрәк һава җыеп, вертикаль халәт алырга. 2. Паникага бирелмәскә, үзеңне тыныч тотарга тырышырга. Арыган кешене коткару 1.Кешегә якынлашып, аны тынычландырырга; соңгысы Коткаручының җилкәсенә кулларын куя.  Брасс белән йөзгәндә, коткаручы арыган кешене тарта, ул аяклары белән эшләп, буксирлауга ярдәм итә. 2. Арыган йөзүче аркада йөзә: аңа аяк ягыннан якынлашырга; арыган кешенең ирекле туры кулларын үз җилкәсенә куегыз; брасс белән йөзү, үз алдыңда арыган кешене этәрү (арыган кешенең авызы һәм борыны һәрвакыт су өстендә тора). Суга баткан кешене коткару 1. Аның артыннан йөзегез. Әгәр моны эшләп булмый икән, аның астына чумарга, сул кулы белән уң аягының тезенә тотарга, ә уң кулы белән сул тезне алгы яктан нык этәрергә һәм батучыны аркасы белән үзенә таба борырга кирәк. 2. Суга батучының уң кулының мускулы астына кулыңны керт һәм, аның кулын һәм җилкәсен нык тотып, аның белән бергә өскә чыгып китәргә. 3. Суга батучыны куркынычсыз урынга алып китәргә. батучыны коткарганда басып алулардан азат итү: кул чугыннан; 1. батучының баш бармаклары ничек урнашкан? 2. кискен итеп  кулларын аеру  .. 3. Аякларны сузарга һәм батучының күкрәгенә таянырга һәм аннан читкә тайпылырга. Муеннан алгы яктан; 1. Бер кулның нигезе суга батучының яңагына таяну 2. Шул ук кулның баш һәм күрсәткеч бармаклары белән аның борын тишекләрен ябарга. 3. Шул ук вакытта икенче кул белән батучыны билдән тотып алырга. 4. Аны кинәт яңагына этәрегез, билдән бөгеп. муен артыннан 1. Бер кул белән суга батучыны сул яки уң (өске) кулның култыгыннан тотып алырга. 1. Муенны алгы яктан тотып алу алымы белән азат итү.  гәүдә артында куллар аша алгы якта;   1. Кулларыгызны кулларыгызга кысыгыз. 2. Суга батучының кабыргалары өлкәсенә баш бармаклары белән кискен сугу. 3. Аны тартып алыгыз. Гәүдәсеннән арттан; 1. Бер кул белән суга батучыны сул яки уң (өске) кулның култыгыннан тотып алырга. 2. Башка кул белән аның терсәген шул ук кул белән бәйләгез. 3. Суга батучының терсәген кискен күтәрегез, кулны аска таба борып. 4. Аның кулыннан качарга. 5. Кулга алынган кулны җибәрмичә, суга батучыны аркасы белән үзенә таба боруны дәвам итәргә. 6. Буксирлау алымнарының берсенә күчегез.  аяклары өчен. 1. Бер кул белән суга баткан вискиның башын тотып алырга. 2. Икенче кулы белән капма-каршы яктан яңагыннан. 3. Суга батучының башын читкә һәм якка борырга, ул аякларын җибәргәнче. 4. Суга батучыны тотып, аны үз янына борырга. 5. Аларның бер техникасына күчегез. Суга батучыны тарту ысуллары: Беренче: 1. Зыян күрүчене ике кул белән яңагыннан һәм аскы яңагыннан тотып торырга. 2. Аяк хәрәкәтләрен брасс ысулы белән башкарып, аркада йөзү. Икенче: 1. Үз кулыңны зыян күрүченең иң якын кулы астына тыгып куй. 2. Бу кулның бармаклары белән яңакны тотып алу. 3. Ирекле кул һәм аяклар белән эшләп, брасс белән яки ян-якка йөзү. 2. Башка кул белән аның терсәген шул ук кул белән бәйләгез. 3. Суга батучының терсәген кискен күтәрегез, кулны аска таба борып. 4. Аның кулыннан качарга. 5. Кулга алынган кулны суга батучыны аркасы белән үзенә таба боруны дәвам итәргә җибәрмичә. 6. Буксирлау алымнарының берсенә күчегез.  кул астындагы гәүдә артында; 1. Муенны алгы яктан тотып алу алымы белән азат итү.  гәүдә артында куллар аша алгы якта; 1. Кулларыгызны кулларыгызга кысыгыз. 2. Суга батучының кабыргалары өлкәсенә баш бармаклары белән кискен сугу. 3. Аны тартып алыгыз. Гәүдәсеннән арттан; 1. Бер кул белән суга батучыны сул яки уң (өске) кулның култыгыннан тотып алырга. 2. Башка кул белән аның терсәген шул ук кул белән бәйләгез. 3. Суга батучының терсәген кискен күтәрегез, кулны аска таба борып. 4. Аның кулыннан качарга. 5. Кулга алынган кулны җибәрмичә, суга батучыны аркасы белән үзенә таба боруны дәвам итәргә. 6. Буксирлау алымнарының берсенә күчегез.  аякларыннан. 1. Бер кул белән суга баткан вискиның башын тотып алырга. 2. Икенче кулы белән капма-каршы яктан яңагыннан. 3. Суга батучының башын читкә һәм якка борырга, ул аякларын җибәргәнче. 4. Суга батучыны тотып, аны үз янына борырга. 5. Аларның бер техникасына күчегез. Суга батучыны тарту ысуллары: Беренче: 1. Зыян күрүчене ике кул белән яңагыннан һәм аскы яңагыннан тотып торырга. 2. Аяк хәрәкәтләрен брасс ысулы белән башкарып, аркада йөзү. Икенче: 1. Үз кулыңны зыян күрүченең иң якын кулы астына тыгып куй. 2. Бу кулның бармаклары белән яңакны тотып алу. 3. Ирекле кул һәм аяклар белән эшләп, брасс белән яки ян-якка йөзү. Өченчесе: (каршылык күрсәткән суга батучыны тарту өчен тәкъдим ителә) 1. Кулыңны суга батучының ике кулы астына тыгып куй. 2. ерактагы кулны терсәктән югарырак тоту. 3. Ирекле кул һәм аяклар белән хәрәкәтләр ясап, брасс белән яки ян-якка йөзү. Дүртенче: (арыган йөзүчегә ярдәм күрсәтү өчен кулланыла) 1.    Зыян күрүче Коткаручының җилкәсеннән куллары белән тотып тора, ул брасс белән йөзә Беренче ярдәм күрсәтү: Зыян күрүчене яр буена алып килергә яки көймәгә күтәрергә Зыян күрүчене тезенә, бүрәнәгә, валик белән салынган киемгә, йөзен аска таба куеп, нык басып, ашказаныннан һәм сулыш юлларыннан су агызырга. Кулъяулыкка төрелгән бармак белән зыян күрүченең иреннәрен ачарга, авызын ачарга, борынын һәм тамагын күбек, пычрактан  чистартырга. 4. Зыян күрүчене аркасына каты өскә куеп, аның билбавын һәм өске төймәләрен ачып, ясалма сулыш ясый башларга: сул якта тезләнеп, зыян күрүченең башын мөмкин кадәр күбрәк әйләндереп, яңагын алга күчереп, авызын ачарга; тирән сулыш алу, үз иреннәреңне зыян күрүченең иреннәренә кую (яулык яки марля аша) һәм көч белән һаваны сулау. Зыян күрүченең борын тишекләрен кул белән кысып куярга кирәк. Сулыш алу үзеннән-үзе булачак. 5. Әгәр дә җәрәхәтләнүченең йөрәге типмәсә, ясалма сулышны тышкы өзлексез йөрәк массажы белән берләштерергә:   бер кулны күкрәкнең аскы өлешенә куегыз (ләкин кабыргаларга түгел!), икенче кул беренче кул өстенә; күкрәккә култык белән 3-5 см басыгыз һәм җибәрегез; еасһәрбер һава сугу аша 4-5 ритмик басым ясагыз. Ике кеше ярдәм күрсәтсә-берсе ясалма сулыш ала, икенчесе – йөрәк массажы. 6. Кан әйләнешен тизрәк торгызу өчен киемегезне салыгыз һәм тирегезне коры материал яки кием белән көчле итеп сөртегез. 7. Җәрәхәтләнүчене җылытырга (җылы әйберләргә төрергә).