IT-мошенниклык.

  "Мәгълүмат-телекоммуникация технологияләрен кулланып башкарыла торган мошенниклык төрләре. Мошенниклар гамәлләреннән яклау буенча киңәшләр.» Бүген көндәлек тормышта күп төрле югары технологияле җайланмалар – пластик карталар, мобиль телефоннар һәм компьютерлар кулланыла. Даими рәвештә яңа модельләр, программалар һәм сервислар барлыкка килә. Болар барысы да тормышыбызны уңайлырак итә, әмма билгеле бер күнекмәләр һәм белемнәр таләп итә. Мондый җайланмалар үсү белән бер үк вакытта гражданнарның акчаларын алдарга һәм үзләштерергә мөмкинлек бирә торган мошенниклык төрләре барлыкка килә. Җинаятьчеләрнең хәйләләренә бирешмәс өчен, аларның ничек эшләвен белү һәм кәрәзле телефоннар, пластик карталар һәм компьютерлардан файдалану кагыйдәләрен үтәү дә җитә. ТЕЛЕФОН МОШЕННИКЛЫКЛАРЫ ЫСУЛЛАРЫ Телефоннан алдау: йолым таләп итү. БУ НИЧЕК ОЕШТЫРЫЛГАН: Сезгә таныш булмаган номердан шалтыраталар. Мошенник туганы яки танышы булып таныла һәм дулкынланган тавыш белән полиция хезмәткәрләре тарафыннан тоткарлануы һәм теге яки бу җинаять кылуда гаепләнүе турында хәбәр итә. Бу юл-транспорт һәлакәте, корал яки наркотиклар саклау, авыр тән җәрәхәтләре ясау һәм хәтта үтерү дә булырга мөмкин. Аннары сүзгә янәсе полиция хезмәткәре керә. Ул ышанычлы тон белән кешеләргә бу рәвешле инде күп тапкырлар ярдәм иткәнен хәбәр итә. Мәсьәләне хәл итү өчен билгеле бер сумма акча кирәк, аны килешенгән урынга китерергә яки берәр кешегә тапшырырга кирәк. ЧЫНЛЫКТА ИСӘ ТҮБӘНДӘГЕЛӘР БАРА:: Сатып алу таләбе белән телефон аша алдауны оештыруда берничә җинаятьче катнаша. Шалтыратучы төзәтү-хезмәт учреждениесендә дә, иректә дә булырга мөмкин. Телефон номерларын очраклы рәвештә җыйганда, мошенник алдан әйтелгән җөмләне әйтә, ә аннары хәлләр буенча эш итә. Еш кына Корбан үзе очраклы рәвештә үзе борчылган кешенең исемен әйтә. Әгәр дә җинаять корбаны алдауга бирелеп, күрсәтелгән сумманы алып килергә ризалашкан икән, шалтыратучы кая килергә кирәклеген әйтә. Еш кына мошенниклар җитмәгән сумманы банктан алырга тәкъдим итә һәм корбанны шәхсән озата бара. Мошенниклар корбанын куркытырга, аңына килергә ирек бирмәскә тырыша, шуңа күрә акча алганчыга кадәр аның белән өзлексез әңгәмә алып баралар. Гражданин акчаны күрсәтелгән урында калдырганнан соң яки кемгәдер тапшырганнан соң, аңа үзенең туганын яки танышын кайда күрергә мөмкин икәнлеген хәбәр итәләр. МОНДЫЙ СИТУАЦИЯДӘ НИШЛӘРГӘ: Беренче һәм иң мөһим кагыйдә-әңгәмәне өзү һәм сүз барган кешегә шалтырату. Әгәр телефон сүндерелгән икән, мәгълүматны ачыклау өчен аның хезмәттәшләре, дуслары һәм туганнары белән элемтәгә керергә тырышыгыз. Туганы яки якын кешесе өчен борчылу аек фикер йөртергә комачауласа да, шуны аңларга кирәк: әгәр таныш булмаган кеше сезгә шалтыратып, ниндидер адреска акча алып килүне таләп итә икән – ул мошенник. Әгәр сез янәсе якын туганыгыздан яки танышыгыздан аның җинаять эше кузгату куркынычы янаган күңелсез хәлгә эләгүе турында шалтырату алсагыз, һәм әгәр шалтыратучы, янәсе, сорауны җайга салырга әзер хокук саклау органнары хезмәткәренә ришвәт бирүне сораса, аныклаучы сораулар бирергә кирәк: "ә мин ничек күренәм?"яки" без соңгы тапкыр кайчан һәм кайда күрештек?", ягъни җавапларны сез икегез генә белгән сораулар бирергә. Әгәр сез янәсе хокук саклау органнары вәкиле белән сөйләшәсез икән, аның кайсы полиция бүлегеннән булуын сорагыз. Шалтыратудан соң «02» не җыярга, әлеге бүлекчәнең дежур часте номерын белергә һәм туганы яки танышы чыннан да шунда китерелгәнме дип кызыксынырга кирәк. SMS-ярдәм сорау SMS-хәбәрләр телефоннан алдау схемасын гадиләштерергә мөмкинлек бирә. Мошенниклыкның мондый вариантына өлкән яшьтәге яки артык яшь телефон хуҗаларына каршы тору аеруча авыр. Өстәмә куркынычны счетка акча күчерүнең гадиләштерелгән схемалары тудыра. БУ НИЧЕК ОЕШТЫРЫЛГАН: Абонент кәрәзле телефоннан хәбәр ала: "минем проблемалар бар, бу номерга 900 сум ташла. Миңа шалтыратма, үзем шалтыратырмын". Еш кына «әни», «дус» яки башка мөрәҗәгатьләр өстәлә. МОНДЫЙ СИТУАЦИЯДӘ НИШЛӘРГӘ: SMS га таныш булмаган номерлардан реакция ясарга ярамый, бу мошенниклар булырга мөмкин, дип аңлатырга кирәк. Телефон номеры-карак. Мобиль элемтә технологияләрен һәм сервисларын үстерү мошенниклык схемаларын гадиләштерә. БУ НИЧЕК ОЕШТЫРЫЛГАН: Сезгә күрсәтелгән кәрәзле телефон номерына шалтыратуны сорап SMS килә. Үтенеч теләсә нинди сәбәп белән нигезләнә ала-дустыңа ярдәм итү, элемтә тарифларын үзгәртү, элемтә белән проблемалар яки сезнең банк картасы белән проблемалар һәм башкалар. Сез шалтыратканнан соң, сезне линиядә озак тоталар. Бу туйдыргач, сез сүнәсез – һәм сезнең счеттан эре суммалар язылган булып чыга. ЧЫНЛЫКТА ИСӘ ТҮБӘНДӘГЕЛӘР БАРА:: Түләүле шалтыратулы сервислар бар. Еш кына бу күңел ачу сервислары, аларда хезмәтләр телефон аша күрсәтелә, һәм өстәмә рәвештә шалтырату өчен түләү алына. Мондый сервисларның рекламасы һәрвакыт шалтыратуның түләүле булуы турында хәбәр итә. Мошенниклар мондый сервисны терки һәм шалтырату өчен түләү алу турында кисәтмичә генә номерны тарата. МОНДЫЙ СИТУАЦИЯДӘ НИШЛӘРГӘ: Таныш булмаган номерларга шалтыратмаска киңәш итәбез. Бу үзеңне телефон мошенникларыннан саклауның бердәнбер ысулы. Телефон вируслары Телефон вирусларын кулланып, мошенниклык формасы бик еш кулланыла. Абонентның телефонына түбәндәге хәбәр килә: "сезгә MMS-хәбәр килде. Алу өчен сылтама буенча узыгыз...». Күрсәтелгән адрес буенча телефонга күчкәндә вирус йөкләнә һәм сезнең счеттан акча алына. Мошенниклыкның икенче төре болай күренә. Янәсе, мобиль оператор аша нинди дә булса хезмәткә заказ биргәндә яки мобиль контентны Йөкләгәндә абонентка кисәтү килә: «сез кыска номерга хәбәр җибәрергә җыенасыз ..., операцияне раслау өчен, 1 цифрлы, 0 цифрлы хәбәр җибәрегез». Раслауны җибәргәндә, абонент счетыннан акчалар алына. Мошенниклар меңләгән шундый хәбәрләрне автомат рәвештә генерацияләргә мөмкинлек бирә торган махсус программалар куллана. Акчаларны ялган счетка күчергәннән соң ук алар телефоннан алына. SMS җибәрелгән номер буенча шалтыратырга ярамый – бу очракта сезнең телефоннан автомат рәвештә зур сумма алынырга мөмкин. Җентекләп тасвирланган мошенниклыкларның күп вариантлары бар. Лотереядә Җиңү Төрле реклама акцияләре, лотереяләр һәм шаяртулар уздыру белән бәйле рәвештә, бигрәк тә радиостанцияләр катнашында, мошенниклар аларны еш кына үз эшчәнлекләрен каплау һәм кешеләрне алдау өчен куллана. «Сез җиңдегез, экспресс-түләү картасының кодын хәбәр итегез"» Экспресс-түләү карточкалары счетка акча күчерү процедурасын гадиләштерде, әмма бер үк вакытта мошенниклар өчен яңа мөмкинлекләр дә ачты. БУ НИЧЕК ОЕШТЫРЫЛГАН: Сезнең кәрәзле телефоныгызга янәсе популяр радиостанция алып баручысы шалтырата һәм радиостанция һәм мобиль элемтә операторы оештырган лотереядә зур отыш белән котлый. Бу телефон, ноутбук яки хәтта автомобиль булырга мөмкин. Приз алу өчен бер минут эчендә радиостанциягә шалтыратырга кирәк. Шалтыраткан абонентка «приз бүлеге " хезмәткәре җавап бирә һәм уен шартларын җентекләп аңлата: үзен таныштыруны һәм туган елын атауны сорый; акциянең гаделлегенә дөрес ышандыра (бернинди взнослар, кабат уйнаулар һ. б.).; абонент үз номерына экспресс-түләү картасыннан билгеле бер суммага (300 доллардан һәм югарырак)акча күчерә аламы дип сорый; күрсәтелгән суммага теләсә кайсы номиналның экспресс-түләү карталарын бер сәгать эчендә әзерләргә һәм җиңүченең шәхси номерын теркәү һәм бирү өчен тагын бер тапкыр шалтыратырга кирәклеген аңлата, кая шалтыратырга кирәклеген хәбәр итә; приз алу өчен алдагы гамәлләр тәртибен аңлата: 10.00 сәгатьтән 20.00 сәгатькә кадәр абонентка шатлыклы вакыйганы рәсмиләштерү өчен паспорт, кәрәзле телефон һәм шәхси номер белән күрсәтелгән адрес буенча килергә кирәк. Әгәр ниндидер сәбәпләр аркасында абонент бер сәгать эчендә экспресс-карта сатып ала алмаса, барыбер алдагы гамәлләрне килештерү өчен шалтыратырга тиеш. Аннары мошенник карталарны активлаштыру тәртибен аңлата: саклагыч катламны бетерергә; призлы бүлеккә шалтыратырга; операторга күчкәндә - үз кодларыңны хәбәр итәргә. Янәсе оператор аларны абонент номерына активлаштыра, ә приз бүлеге аның гамәлләренең дөреслеген контрольдә тота, шуннан соң аңа «җиңүче» приз артыннан барырга тиешле шәхси номер бирә. Ләкин әгәр сез үз номерыгызга карталарны мөстәкыйль рәвештә активлаштырырга һәм кәрәзле компаниядән дәлилле документлар белән килергә тәкъдим итсәгез, моны акция рекламасы кагыйдәләрен бозу дип игълан итәчәкләр. «Сез машина оттыгыз, аны рәсмиләштерү өчен акча кирәк» Приз оту алдау гына түгел, кирәкле документларны рәсмиләштерү өчен зур акчалар күчерүне таләп итү өчен сәбәп тә булырга мөмкин. БУ НИЧЕК ОЕШТЫРЫЛГАН: Сезнең кәрәзле телефоныгызга – кагыйдә буларак, төнлә – SMS-хәбәр килә, анда үткәрелгән лотерея нәтиҗәсендә сез автомобиль оттыгыз диелә. Барлык детальләрне ачыклау өчен сездән билгеле бер сайтка керергә һәм акция шартлары белән танышырга яки күрсәтелгән телефон номерларының берсенә шалтыратырга сорыйлар. Әңгәмә барышында мошенниклар тиешле формальлекләрне үтәргә: дәүләт пошлинасын түләргә һәм тиешле документларны рәсмиләштерергә кирәклеген хәбәр итә. Моның өчен үзеңнең кәрәзле телефон счетына 30 мең сум күчерергә, ә аннары саннар һәм символларның билгеле бер комбинациясен җыярга кирәк, янәсе, счетка акча керүне тикшерү һәм «теркәү коды»алу өчен. ЧЫНЛЫКТА ИСӘ ТҮБӘНДӘГЕЛӘР БАРА:: Сез җыйган цифрлар һәм символлар комбинациясе чынлыкта код булып тора, аның ярдәмендә җинаятьчеләр санап үтелгән чараларга керү мөмкинлеген ала. Код җыелгач, исәп нульгә төшә, ә мошенниклар билгесез юнәлештә юкка чыга. МОНДЫЙ СИТУАЦИЯДӘ НИШЛӘРГӘ: Кисәтеп куябыз: әгәр сез лотерея уздыру турында «җиңү» вакытында гына белгәнсез икән, моңа кадәр сез анда катнашу өчен гариза тутырмагансыз һәм үзегезнең розыгрышта катнашуыгызны берничек тә расламагансыз икән, сезне, мөгаен, алдарга тырышалар. Документларны рәсмиләштерү һәм мондый Лотереяләрдә катнашу беркайчан да телефон һәм Интернет аша гына үткәрелми. Элемтә операторыннан гади код БУ НИЧЕК ОЕШТЫРЫЛГАН: Сезгә шалтырату килә яки янәсе Сезнең мобиль элемтә операторының техник ярдәм хезмәте хезмәткәреннән SMS-хәбәр килә. Бу шалтыратуның нигезләмәләре яки SMS төрле булырга мөмкин: яңа эксклюзив хезмәт күрсәтүне җәлеп итү тәкъдиме; техник өзеклек аркасында элемтә өзелмәсен өчен яңадан теркәү өчен; элемтә сыйфатын яхшырту өчен; СПАМ-таратудан саклану өчен; сезнең кәрәзле телефон операторыннан акциядә катнашу тәкъдиме. Сезгә яңа хезмәтне тоташтыра торган, элемтә сыйфатын яхшырта торган SMS кодын яки хәбәрен җыярга тәкъдим ителә. ЧЫНЛЫКТА ИСӘ ТҮБӘНДӘГЕЛӘР БАРА:: Сезгә җибәрергә тәкъдим ителә торган Код акчаларны абонент счетыннан җинаятьчеләр счетына күчерү өчен комбинация булып тора. Аны җыю белән, сезнең счет бушап калачак. Бернинди хезмәт тә тоташтырылмаячак. МОНДЫЙ СИТУАЦИЯДӘ НИШЛӘРГӘ: Сезгә игътибар итәбез, тариф планнарын үзгәртүнең теләсә нинди гадиләштерелгән процедурасы шикле күренә. Шартларны ачыклау өчен Үзегезнең мобиль операторыгызга шалтыратырга иренмәгез. SMS-хәбәрләр төрле булырга мөмкин. Сезгә мондый хәбәрләргә тәнкыйди карарга һәм сораганнарын үтәргә ашыкмаска киңәш итәбез. Иң яхшысы элемтә операторына шалтыратыгыз, SMS җибәргәндә яки күрсәтелгән номерга шалтыратканда счетыгыздан күпме сумма төшәчәген белегез, аннары телефоныгызга килгән мәгълүмат турында хәбәр итегез. Оператор бу SMS җибәрүчене билгеләячәк һәм аның аккаунтын блоклаячак. Штраф санкцияләре һәм номерны сүндерү куркынычы БУ НИЧЕК ОЕШТЫРЫЛГАН: Җинаятьче үзен мобиль элемтә операторының техник ярдәм күрсәтү хезмәте хезмәткәре дип таныштыра һәм килешү шартлары бозылган дип хәбәр итә: абонент, операторга хәбәр итмичә, тариф планын үзгәртте; вакытында түләмәгән; кисәтүсез генә роуминг хезмәтләреннән файдаландым һәм башкалар. Номерны сүндермәү өчен Сезгә тәкъдим ителә: экспресс-түләү карталарын сатып алырга һәм аларның кодларын хәбәр итәргә; штраф суммасын үз номерыңа күчерергә һәм код җыярга; акчаларны күрсәтелгән номерга күчерергә. Шуннан соң сез янәсе үзегезнең гаепсез булуыгызны исбатлый алачаксыз һәм шул ук вакытта номерыгызны саклый алачаксыз. ЧЫНЛЫКТА ИСӘ ТҮБӘНДӘГЕЛӘР БАРА:: Телефонның сезгә даими кирәк булуыннан файдаланып һәм номерны югалту сезнең өчен критик булырга мөмкин, мошенник сезне куркыта. Нәтиҗәдә ул сезнең акчаларны үзләштерү мөмкинлеген ала – экспресс-түләү карталарыннан яки турыдан-туры телефон счетыннан. МОНДЫЙ СИТУАЦИЯДӘ НИШЛӘРГӘ: Үзебезнең мобиль операторга шартларны ачыклау өчен шалтыратырга киңәш итәбез. Исегездә тотыгыз, элемтә хезмәтләрен кулланучы буларак, сезнең закон белән яклана торган хокукларыгыз бар. Бернинди элемтә операторы да сезнең гаебегез исбатланмыйча аңа штрафлар түләүне таләп итә алмый. Акчаларны ялгыш күчерү БУ НИЧЕК ОЕШТЫРЫЛГАН: Сезгә «мобиль тәрҗемә» хезмәте ярдәмендә яки хезмәтләр өчен түләү терминалыннан күчерелгән счетка акча керүе турында SMS-хәбәр килә. Шуннан соң ук шалтырату килә, һәм сезгә сезнең счетка акча ялгыш күчерелгәнен хәбәр итәләр һәм аларны шул ук «мобиль күчерү» белән кире кайтаруны яки «дөрес» номерга күчерүне сорыйлар. Сез күчерәсез, шуннан соң шундый ук сумма сезнең счеттан алына. ЧЫНЛЫКТА ИСӘ ТҮБӘНДӘГЕЛӘР БАРА:: Икенче тапкыр сезнең счеттан сумманы сызып ташлау өчен, җинаятьче акча күчергәндә бирелгән чекны куллана. Ул операторга акчаларны ялгыш кертү турында гариза һәм аларны үз номерына күчерүне сорап мөрәҗәгать итә. Ягъни сез беренче тапкыр аның үтенече буенча акча күчерәсез, ә икенче тапкыр ул акчаларны кире кайтару кагыйдәләре буенча ала. МОНДЫЙ СИТУАЦИЯДӘ НИШЛӘРГӘ: Сезгә алдауга бирешмәскә киңәш итәбез. Әгәр сездән янәсе ялгыш күчерелгән сумманы күчерүне сорыйлар икән, моның өчен чек кулланылганын исегезгә төшерегез. «Чек югалган» дигән сылтау, мөгаен, Сезнең белән мошенник аралашуын дәлилли. SMS һәм шалтыратуларга керү мөмкинлеге Күп кенә кешеләр үз гомерләрендә бер генә тапкыр булса да үз туганнарының һәм танышларының шәхси тормышына карата кызыксыну кичергән. Мобиль элемтә, SMS һәм шалтыратуларны теркәп, һәркем шпион була ала дигән ялган хис бирә. Мошенниклар да моннан файдалана. БУ НИЧЕК ОЕШТЫРЫЛГАН: Интернетта яки матбугатта белдерү бастырыла, анда сезгә SMS-хәбәрләрнең эчтәлеген һәм сезне кызыксындырган абонентның керә һәм чыга торган шалтыратулары исемлеген өйрәнергә тәкъдим ителә. Моның өчен күрсәтелгән кыска номерга 10 сумнан 30 сумга кадәр бәяле хәбәр җибәрергә һәм тәкъдим ителгән формага абонентның телефон номерын язарга кирәк. ЧЫНЛЫКТА ИСӘ ТҮБӘНДӘГЕЛӘР БАРА:: Сез SMS җибәргәннән соң, сезнең счеттан мошенниклар күрсәткәннән күпкә күбрәк сумма – 500 сумга кадәр төшәчәк. Әлбәттә, сезне кызыксындырган мәгълүмат килми. Шул ук вакытта зыян күрүчеләрнең күбесе полициягә мөрәҗәгать итми, башка кешеләр артыннан шпионлык итәргә теләүләрен танырга теләми. Нәтиҗәдә мошенниклар җәзасыз кала. МОНДЫЙ СИТУАЦИЯДӘ НИШЛӘРГӘ: Кисәтеп куябыз: әлеге хезмәтне күрсәтү турындагы тәкъдим мошенниклык булып санала, чөнки мондый хезмәтне бары тик кәрәзле элемтә операторлары гына һәм законда билгеләнгән тәртиптә күрсәтә ала! Банк карталары белән мошенниклык Банк картасы-ул түләүләр башкару һәм счеттагы акчаларга керү өчен, моның өчен банкта булуны таләп итми торган корал. Әмма банк карталарын куллануның гадилеге мошенниклар өчен күп кенә юллар калдыра. БУ НИЧЕК ОЕШТЫРЫЛГАН: Сезгә сезнең банк картасы блокланган дигән хәбәр килә. Тулырак мәгълүмат алу өчен билгеле бер номерга бушлай шалтыратырга тәкъдим ителә. Сез күрсәтелгән телефоннан шалтыратканда, сезгә картага хезмәт күрсәтү өчен җаваплы серверда өзеклек булуы турында хәбәр итәләр, ә аннары картаның номерын һәм аны яңадан теркәү өчен пин-кодны хәбәр итүне сорыйлар. ЧЫНЛЫКТА ИСӘ ТҮБӘНДӘГЕЛӘР БАРА:: Сезне талау өчен, җинаятьчеләргә сезнең картаның номеры һәм ПИН-коды гына кирәк. Сез аларны хәбәр итү белән, акча сезнең счетыгыздан алыначак. МОНДЫЙ СИТУАЦИЯДӘ НИШЛӘРГӘ: Кисәтеп куябыз: картагызның реквизитларын әйтергә ашыкмагыз! Бер генә оешма да, шул исәптән банк та, сезнең пин-кодны таләп итәргә хокуклы түгел! Картаны блоклау турындагы мәгълүматны тикшерү өчен банкның клиент хезмәтенә шалтыратырга кирәк. Мөгаен, сезгә серверда бернинди өзеклекләр дә булмады, ә Сезнең картага банк хезмәт күрсәтүен дәвам итә, дип җавап бирерләр.