16-22 февральдә Сәламәтлек саклау министрлыгы ир-атларның репродуктив сәламәтлеген саклау атнасын игълан итте.
Күңелсез статистикадан башлыйк. БСО мәгълүматлары буенча, дөньяда һәр алтынчы пар бала тапмау проблемасы белән очраша. Россия дә читтә калмый. Билгеле булганча, бала табу процессы - ир-ат һәм хатын-кыз тырышлыгы нәтиҗәсе. Бүгенге көндә нәтиҗәсез никахларның яртысына якыны тормыш иптәшенең авырулары белән бәйле.
Ир-атларның сәламәтлеген саклау турында Аксубай үзәк район хастаханәсенең табиб-урологы Хуршедзода Хушбахт сөйләячәк.
"Ир-ат баласызлык факторы - хатын-кызның йөклелеге булмавының сәбәбе ир-атта, ягъни сперма сыйфатының кимүендә. Ир-ат факторы – баласызлыкның сәбәбе гаилә очракларының яртысында диярлек.
Йөккә узмау турында җенси тормышның 12 ае дәвамында сакланмыйча йөклелек килеп чыкмаса гына сөйләргә мөмкин. Шул ук вакытта җенси тормыш даими булуы бик мөһим - атнага 2-3 тапкыр. Әгәр парда мондый проблема килеп чыкса, ике парны да тикшерүне берьюлы башларга кирәк. Ир-ат уролог-андролог табибына мөрәҗәгать итәргә тиеш.
Якынча 30-40% очракта, тикшерүдән соң, табиблар ир-атлардагы чын сәбәпне ачыклый алмыйлар.
Ачыкланучы сәбәпләр арасында варикоцеле - йомырка тамырларының варикоз киңәюе, ешрак сулдан әйдәп баручы урынны ала. Аннан соң крипторхизм (йомырканың мошонкага кермәве), аннары репродуктив органнарның йогышлы авырулары килә. Аерым алганда, иммунологик сәбәпләрне билгеләп үтәргә мөмкин. Бу ир-атның иммун системасы аның сперматозоидларына һөҗүм иткән очраклар.
10% -та ир-атларда бу проблема тумыштан яки алынган сәбәпләр аркасында тестостерон дәрәҗәсенең кимүе белән бәйле. 10-15% очракта ир-атларның хроник һәм онкологик авырулар белән авыруы бәйле.
Ир-атлар уңайлылыгына тискәре йогынты ясаучы факторларга җылылыкның мошонка органнарына йогынтысы, симерү, спиртлы эчемлекләр куллану һәм тәмәке тарту керә.
Билгеле булганча, сперматозоидлар морфологиясен бәяләгән спермограмма ир-ат проблемасын диагностикалауда төп анализ булып тора.
Лейкоцитларның дәрәҗәсе күтәрелгәндә, эякулят анализында сперма чәчү һәм җенси юл белән бирелгән инфекцияләрне тикшерү билгеләнә.
Сперматозоидлар концентрациясе түбән булган пациентларга гормоннарга кан тапшырырга киңәш ителә. Гадәттә пролактин, фолликул стимуллаштыручы гормон һәм гомуми тестостерон дәрәҗәсе билгеләнә. Шулай ук генетикага анализ билгеләнергә мөмкин, ул "кариотипны тикшерү" дип атала.
Ир-ат спермограмма тапшыруга ничек әзерләнергә?
Сперманы анализга тапшырыр алдыннан җенси тотыну тәкъдим ителә. Ул кимендә 48 сәгать булырга тиеш, ләкин 7 көннән дә артмаска тиеш. Оптималь вакыт - 3-5 көн. Әгәр дә сперманы кабат-кабат тикшерү үткәрелсә, нәтиҗәнең мәгълүматлылыгын арттыру өчен аларны бер үк тоткарлану интервалында үткәрергә кирәк.
Моннан тыш, сперма бирелгәнче 5-7 көн элек спиртлы эчемлекләр эчмәскә, шулай ук мунчага һәм саунага бармаска һәм физик активлыкны бетерергә киңәш ителә.
Спермограмма тапшыруга 3 көн кала физиология һәм рентгенологик тикшеренүләр үткәрү мөмкин түгел. Дәвалаучы табиб белән килешеп, эякулятны җыюга 24 сәгать кала дару препаратларын кабул итүне туктатырга кирәк".
- Доктор, әйтегез әле, ир-атның репродуктив сәламәтлеген ничек яхшыртырга мөмкин?
- Гади тәкъдимнәрне үтәргә һәм сәламәт яшәү рәвеше алып барырга кирәк: хезмәт һәм ял итү режимын нормалаштыру; тулы туклану;
атнага 2-3 тапкыр җенси тормышның регуляр ритмын җайга салу; бәйле авыруларны дәвалау;;
физик активлыкны киметү, аеруча спортның экстремаль төрләре белән мавыгу;
психологик хәлне нормалаштырырга, депрессия, курку һәм невроз тудырырга сәләтле факторларны бетерергә.
Бу тәкъдимнәрне үтәү ярты очракта спермограмма күрсәткечләрен яхшырта ала. Үзгәрешләр якынча өч айдан соң көтелергә тиеш, чөнки сперматогенез озынлыгы, шул исәптән сперматозоидларның йомырка өстәмәсе аша узуы, бу вакытны тәшкил итә.