23 марттан 29 мартка кадәр Бөтендөнья туберкулезга каршы көрәш көненә багышланган атна игълан ителде.
Үзеңне туберкулездан ничек сакларга кирәклеге турында "Аксубай үзәк район
хастаханәсе" ДАССОның табиб-фтизиатры Д. А. Абдуллоев сөйләячәк.
- Туберкулез турында сөйләгез әле, бу нинди авыру?
- Туберкулез бик борынгы авыру. 1882 елның 24 мартында доктор Роберт Кох
чахотка кузгатучыны табуы турында рәсми белдерү ясый. Туберкулез-ул йогышлы
авыру, аны җенесенә, яшенә, социаль статусына карамастан һәркем йоктыра ала.
Бу авыру йогышлы, һава-тамчы юлы белән йога. Кеше, ачык формада булып,
йөткергәндә, төчкергәндә, сөйләшкәндә авыру китереп чыгаручы бактерияләрне
тапшыра ала. Икенче кешене йоктыру өчен аз микъдарда микобактерияләр дә
җитә. Туберкулез бактерияләре белән зарарланган кешенең гомер буе авыру
ихтималы 5-10% тәшкил итә.
Хәзерге вакытта заманча, яхшы эшли торган препаратлар, дәвалауның
стандартлаштырылган схемалары бар, алар бөтен дөнья буйлап кешеләрнең
гомерләрен саклап кала.
- Бу авыруга кем күбрәк бирешә? Беренче чиратта-бу иммун системасы кытлыгы
булган кешеләр (ВИЧ-инфекция, шикәр чире), яшүсмерләр, йөкле хатын-кызлар,
асоциаль яшәү рәвеше алып баручылар, шулай ук зарар гадәтләре булган
кешеләр.
- Туберкулезның беренче билгеләре нинди, нәрсәгә игътибар итәргә кирәк?
Хәзерге туберкулез еш кына ачык симптомнар белән бергә бармаска мөмкин.
Кешеләр туберкулез белән авырганнарын еллар буе белмәскә мөмкин. Бу әлеге
авыру өчен флюорография вакытында үпкәләрдә характерлы үзгәрешләр буенча
ачыклана.
Туберкулезның югары арыганлык, авырлыкны югалту һәм начар аппетит кебек
симптомнарын-кешеләр еш кына эштәге стресска сылтый һәм аларга әллә ни
игътибар итми.
Шулай ук бу еш кына температураның аз гына күтәрелүе, 37,5 градустан югары
булмавы һәм озакка сузылган йөткерү булырга мөмкин. Бөтен катлаулылык нәкъ
менә бу симптомнарның шактый гомуми булуында, һәм туберкулезга гына
күрсәтүче бер генә билге дә юк. - Бу авыруны үзеңдә ничек ачыкларга соң? -
Туберкулез симптомнары үзенчәлекле булмаганлыктан, туберкулезны вакытында
һәм ел саен диагностикалау бик мөһим . 15 яшьтән өлкәннәр һәм балалар өчен-ул
флюорография, аны
Шулай ук туберкулезны диагностикалау өчен биологик тирәлекләрнең бакпосевын
(какырык, сидек һәм башкалар), организмда туберкулез таягының ДНКсы булу -
булмавын ПЦР методы белән тикшерү, заманча метод-T-post кулланырга мөмкин.
Балаларда скрининг өчен — бу 7 яшькә кадәрге балалар өчен манту реакциясе, ә
8 яшьтән-диаскинтест.
- Кайбер ата — аналар үз балаларының сәламәтлегенә ышана һәм ни өчен ел
саен манту һәм диаскинтест реакциясен ясарга кирәклеген аңламый-проба һәм
прививканы аера белергә кирәк.
Кайбер ата-аналар: «Бездә прививкадан баш тарту», - диләр. Ләкин Манту
реакциясе-ул тире эчендәге аллергик реакциягә сынау, диаскинтест кебек үк.
Прививка түгел. Бу мамыкка, эт, мәче йонына кебек үк аллерготест. Ата-аналар
балага берьюлы 20 аллерген кертергә курыкмый, ә монда паника башлана. Хәер,
туберкулин токсин да, бактерия дә түгел, ә рекомбинант аксым.
Шуны аңларга кирәк, пробалар туберкулезны инфекцияләү дәрәҗәсендә
ачыклауга юнәлдерелгән, аның белән көрәшә башлау өчен. Иң мөһиме, кирәкле
профилактик дәвалау үткәрергә һәм беркая да качмаска.
Ул чагында авыру да контрольдән чыкмаячак. - Нормада пробаларның күләме
нинди булырга тиеш?
- Пробаларга бәя бирүне һәрвакыт элек куелган пробалар нәтиҗәләре белән
чагыштырып үткәрергә кирәк.
Бала тудыру йортында кечкенә балага БЦЖ-М прививкасы ясыйлар - анда
көчсезләнгән туберулез таягы бар-шуңа күрә беренче ике елда Манту реакциясе
уңай булырга мөмкин, ләкин аннары папула зурлыгы басылырга тиеш.Диаскинтест
идеалда һәрвакыт тискәре.
15 яшьтән өлкәнрәк балаларда һәм өлкәннәрдә флюорографиядә бернинди
караңгылык учаклары булырга тиеш түгел.
- Фтизиатрга кайчан мөрәҗәгать итәргә кирәк? - Фтизиатр консультациясе
балаларда Манту реакциясе үлчәмнәре тотрыклы рәвештә арткан очракта яки
гадәти булмаган реакция булганда, мәсәлән, «куыкчыклар» тирәсендә везикуллар
булганда; әгәр элек тискәре пробалардан соң беренче тапкыр уңай пробалар
барлыкка килсә; теләсә нинди уңай диаскинтест вакытында; флюорографиядә
теләсә нинди учаклар булганда, бигрәк тә алар үпкәләрнең өске өлешләре
проекциясендә күрсәтелгән булса.
Әмма туберкулезның үпкәдән тыш формалары турында да онытмаска кирәк,
аларны диагностикалау тагын да катлаулырак. Шуңа күрә озакка сузылган
сәбәпсез субфебриллитетлар (Т 37,0-37,8), көчәя барган хәлсезлек, тән массасы
югалу, озакка сузылган йөткерү вакытында органнар туберкулезын булдырмау
таләп ителә.
- Туберкулез турында иң киң таралган ялгыш фикерләр нинди?
«Миндә андый хәл булмаячак". Әмма, кызганычка каршы, беркем дә
иминиятләштерелмәгән. Кох таягына аның каршында кем-олигархмы, әллә гади
кешеме - барыбер. Икенче ялгыш караш:"Туберкулез – нәселдән килгән авыру".
Юк, бу һава-тамчы юлы белән йога торган бактериаль инфекция. Әгәр сезнең
нәселдә туберкулез белән беркем дә авырмаган икән, бу сезнең дә
йоктырмаячагыгызны аңлатмый.
Йоктыру куркынычы һәрвакыт бар: урамда да, эштә дә, кибеттә дә.
- Туберкулездан дәваланып буламы?
—Әйе. «Туберкулездан клиник дәвалану»дигән диагноз бар. Бу туберкулез
зарарлануының тотрыклы төзәлүе булганда. Авыручы фтизиатрга никадәр иртәрәк
эләксә, шулкадәр яхшырак. Кайвакыт авырудан соң кайбер пациентларның
үпкәләрендә зур булмаган җәрәхәтләр кала, алар рентгенда һәрвакыт күренәчәк.
Алар куркыныч түгел. Иң мөһиме - вакытында башланган терапия. Ул вакытта
сәламәтлек өчен авыр нәтиҗәләр һәм туберкулез рецидивлары куркынычы азрак.
Безнең хастаханәдә туберкулезга каршы диагностика ясаламы?
— Әлбәттә. Без пробаларның барлык төрләрен, флюорографияне үткәрәбез.
Флюорографик сурәтләрне без туберкулезга каршы республика диспансерыннан
алабыз. Без әлеге учреждение табиблары белән тыгыз хезмәттәшлектә эшлибез.
Шулай ук минем шуны да әйтәсем килә, безнең балалар поликлиникасында
туберкулезга каршы вакцина ясарга була, аны кайбер сәбәпләр аркасында бала
тудыру йортында алмаган балаларга, шулай ук 6-7 яшьтә ревакцинация ясарга
мөмкин.. Исегезгә төшерәм, туберкулин пробаларын вакцинацияләү алдыннан да,
куяр алдыннан да медицина хезмәткәренә алдан күренү таләп ителә.
(педиатр, терапевт, фельдшер).