Массакүләм үтерүләр идеологиясенә җәлеп ителгән затның үзенчәлекле моделе ("колумбайн", "скулшутинг").
«Колумбайн» хәрәкәте идеологиясе уку йортларында массакүләм үтерүләр кылуны аклый
яки хуплый. 2022 елның 2 февралендә Россия Федерациясе Югары суды бу хәрәкәтне
террористик дип таныды, аның эшчәнлеген ил территориясендә тыйды.
«СКУЛШУТИНГ»НЫҢ СӘБӘПЛӘРЕ ҺӘМ ЧАГЫЛЫШЛАРЫ
Яшүсмернең «скулшутинг» ясавы яки әзерләве еш кына «буллинг» нәтиҗәсе булып тора –
укыту коллективында психологик яки физик көчләү булып торган эзәрлекләүләр һәм
мыскыллаулар.
«БУЛЛИНГ»НЫҢ ТҮБӘНДӘГЕ ТӨРЛӘРЕН АЕРЫП КҮРСӘТӘЛӘР:
Вербаль: көлү, мыскыллау, имеш-мимеш тарату.
Физик: кыйнау, этүләр, милекне бозу.
Социаль: белә торып төркемнән чыгару, мөртәтлек хисен формалаштыру.
Кибербуллинг: социаль челтәрләрдә эзәрлекләү.
«БУЛЛИНГ " БЕР КЕШЕ ТАРАФЫННАН ДА, ЯШЬТӘШЛӘР ТӨРКЕМЕ ТАРАФЫННАН ДА
ТОРМЫШКА АШЫРЫЛА АЛА. АНЫҢ СӘБӘПЛӘРЕ БУЛЫРГА МӨМКИН:
Яшүсмернең тышкы физик үзенчәлекләре.
Гаиләнең аз керемле булуы.
Начар уку һәм элемтәләр урнаштыруда кыенлыкларда чагыла торган аралашудагы
кыенлыклар.
Гаилә эчендәге конфликтлар.
«КОЛУМБАЙН»ИДЕОЛОГИЯСЕ ТАРАФДАРЫ БИЛГЕЛӘРЕ:
Җенес: ир-ат та, хатын-кыз да булырга мөмкин.
Яше: 12 дән 22 яшькә кадәр.
Психологик халәте: суицидаль яки депрессив кәефләр. Үз-үзенә зыян китерү очраклары
(мәсәлән, кисүләр) күзәтелергә мөмкин, алар көнкүреш ситуацияләре, спорт белән
шөгыльләнү яки хайваннар белән уеннар кебек маскировкаланырга мөмкин.
Эмоциональ читләшү: әйләнә-тирә дөньяга сизелерлек апатия, эмоциональ реакцияләр
булмау.
Язмалар алып бару: дәфтәрләр, куен дәфтәрләре яки көндәлекләр булу.
Көчләү һәм корал белән кызыксыну: корал белән мавыгу, кулдан ясалган шартлаткыч
җайланмалар яки пиротехник әйберләр ясау.
Язмаларның эчтәлеге: дәфтәрләр, дәреслекләр кырыйларында яки куен дәфтәрләрендә
көчләү, үтерү күренешләре, корал тематикасы, нацист символикасы, шулай ук яшүсмер
агрессия кичергән кешеләрнең исемнәре очрарга мөмкин.
Сөйләмдә "маркер-сүзләр: “биомусор”, “нәфрәт”, “табигый сайлап алу" кебек үзенчәлекле
әйтелмәләрне куллану (хәтта аерым очраклар да).
Уку эшчәнлеге: белем алуда кыенлыклар, уртача яки уртачадан түбән өлгереш.
Контент телефонда: «треш-контент» ка язылу (кеше һәм хайваннарга карата көч куллану,
кисәкләргә бүлгәләнгән гәүдәләрне күрсәтү һ.б.).
Массакүләм үтерүләр белән бәйле темалар турында фикер алышу: мондый җинаятьләр
кылган затларны героизацияләү.
Һөҗүмне планлаштыру: мәктәп планы, бинага керү мөмкинлекләре, запас чыгу урыннары
белән кызыксыну.
Гавами фикерләр: кораллы һөҗүм ясарга ниятләү турында ачык белдерүләр, шулай ук
социаль челтәрләрдә «колумбайн»тарафдарларын героизацияләүче материаллар
бастыру.
ӘГӘР СЕЗ КОРБАН ЯКИ ШАҺИТ БУЛСАГЫЗ, НИШЛӘРГӘ?:
Әгәр дә сез «буллинг» ның (эзәрлекләүнең) шаһиты яки объекты булсагыз, шул исәптән
Интернетта, бу хакта кичекмәстән якыныңа, сыйныф җитәкчесенә хәбәр итегез яки
ышаныч телефонына мөрәҗәгать итегез. Битараф калмагыз – бу фаҗигане булдырмый
калырга мөмкин.
«Колумбайн " идеологиясе йогынтысы билгеләрен ачыклаганда нәрсә эшләргә:
Сезнең чолганышта берәрсендә «колумбайн» террорчылык идеологиясенә бирелү
билгеләре табылса, кичекмәстән мәгариф оешмасы администрациясенә һәм хокук саклау
органнарына хәбәр итегез. Сезнең гамәлләрегез гомерне саклап калырга мөмкин!
ИСЕГЕЗДӘ ТОТЫГЫЗ: ФАҖИГА БУЛГАНЧЫ, ҮЗГӘРТЕП, ЯРДӘМ ИТЕП БУЛА ӘЛЕ!
КУРКЫНЫЧСЫЗЛЫК ҺӘРКЕМНӘН БАШЛАНА!
Ашыгыч хезмәтләр телефоннары:
Россия Федераль куркынычсызлык хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча идарәсе:
8 (843) 231-45-55
Татарстан Республикасы буенча Эчке эшләр министрлыгы: 8 (843) 291-20-02
Бердәм ышаныч телефоны: 8-800-2000-122